W dalszym ciągu zbieramy podpisy pod adresem obywatele.kultury@gmail.com
Pod apelem Obywateli Kultury do Prezesa Rady Ministrów podpisali się:
Magdalena Abakanowicz, rzeźbiarka, odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Adam Adach, artysta malarz
Jan Tomasz Adamus, dyrygent, dyrektor artystyczny i naczelny Capella Cracoviensis
Paweł Althamer, rzeźbiarz i performer, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art i nagrody Kreatora Kultury tygodnika "Polityka"
Agnieszka Arnold, dokumentalistka, reżyser i reporterka telewizyjna
Weronika Bachman, Muzeum – Pałac w Wilanowie
Krzysztof Baculewski, kompozytor
Magdalena Baczewska, pianistka
Małgorzata Baczewska, muzyk, Orquesta Sinfonica de Castilla y Leon
Piotr Balcerowicz, filozof, orientalista, profesor Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej
Jakub Banasiak, krytyk sztuki, redaktor magazynu "Obieg", Stowarzyszenie 40000 Malarzy
Waldemar Baraniewski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Łukasz Barczyk, reżyser filmowy
Anna Bargiel, kuratorka Małego Klubu Bunkra Sztuki
Andrzej Bart, pisarz i scenarzysta
Anna Bartkowicz, tłumaczka
Marcin Bartnikowski, aktor, kierownik artystyczny Teatru Malabar Hotel, Wykładowca Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza / Wydziału sztuki Lalkarskiej w Białymstoku
Joanna Bator, pisarka i publicystka
Jerzy Bauer, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Łodzi
Anna Baumgart, artystka
Piotr Bazylko, kolekcjoner
Krzysztof Bednarski, artysta rzeźbiarz
Sarmen Beglarian, kurator
Zbigniew Benedyktowicz, antropolog kultury, redaktor naczelny kwartalnika "Konteksty"
Filip Berkowicz, pełnomocnik Prezydenta Krakowa ds. Kultury, dyrektor artystyczny Festiwali Misteria Paschalia i Sacrum Profanum
Ola Berłożecka, kuratorka
Marta Białek-Graczyk, animatorka kultury, prezeska Towarzystwa Inicjatyw
Twórczych "ę"
Krzysztof Bilica, muzykolog, redaktor dwutygodnika „Ruch Muzyczny”
Anna Bikont, publicystka, laureatka Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Łukasz Biskupski, Muzeum Sztuki w Łodzi, Stowarzyszenie Inicjatyw Miejskich Topografie
Jacek Bocheński, pisarz, b. prezes Polskiego PEN Clubu, odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Agata Bogacka, artystka
Wojciech Bonowicz, poeta, publicysta, Kraków
Włodzimierz Borodziej, profesor historii, Uniwersytet Warszawski
Magdalena Borowiec
Michał Borowik, kolekcjoner
Kazimierz Brakoniecki, poeta, krytyk literacki, animator kultury, odznaczony Laurem UNESCO za twórczość i upowszechnianie kultury narodowej
Małgorzata Braunek, aktorka
Michał Bristiger, muzykolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Alina Brodzka-Wald, literaturoznawca, profesor Instytutu Badań Literackich PAN
Michał Bron Jr, Uniwersytet Södertörn, Sztokholm
Michael Bryś, Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej we Wrocławiu, Fundacja Bente Kahan
Agnieszka Brzeżanska, artystka
Adam Budak, kurator, dyrektor Kunsthaus Graz
Artur Burszta, dyrektor wydawnictwa Biuro Literackie
Anna R. Burzyńska, krytyk teatralny, redaktor dwumiesięcznika "Didaskalia", asystent w Katedrze Teatru UJ
Max Cegielski, dziennikarz, pisarz, animator kultury
Tadeusz Cegielski, prodziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Marek Cegieła, tłumacz literacki, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Artur Celiński, "Res Publica Nowa", zastępca wydawcy
Paulina Chapko
Zofia Chechlińska, muzykolog, redaktor wydań Fryderyka Chopina
Regina Chłopicka, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Beata Chmiel, członek Rady Programowej Centrum Sztuki Współczesnej
Bożena Chołuj, profesor, kierowniczka Katedry Polsko-Niemieckich Związków Kulturowych i Literackich oraz Gender Studies Uniwersytetu Viadrina
Łukasz Chotkowski, dramaturg, reżyser, Teatr Polski Bydgoszcz
Sylwia Chutnik, pisarka i działaczka społeczna, laureatka Paszportu "Polityki"
Andrzej Chyra, aktor Nowego Teatru, laureat Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza
Magdalena Cielecka, aktorka Nowego Teatru w Warszawie, laureatka Herald Angel Award na Festiwalu w Edynburgu
Rafał Ciesielski, muzykolog, Uniwersytet Zielonogórski
Danuta Cirlić-Straszyńska, tłumaczka
Maciej Cisło, poeta, laureat Nagrody im. Barbary Sadowskiej za całokształt twórczości
Jakub Cuman, reżyser filmowy, dokumentalista
Aleksandra Cwen, aktorka Teatru im Jana Kochanowskiego w Opolu
Tomasz Cymerman, aktor Wrocławskiego Teatru Współczesnego, członek zarządu Fundacji Centrala71
Tomasz Cyz, muzykolog, redaktor naczelny dwutygodnik.com
Anna Czajka, kulturoznawca
Leszek Czajka, Galeria WizyTUjąca
Przemysław Czapliński, literaturoznawca i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Agnieszka Czarnecka, właścicielka galerii Czarna w Warszawie
Sławomir Stanisław Czarnecki, kompozytor, profesor Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, prezes Fundacji im.Józefa Elsnera
Marcin Czarnik, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Justyna Czechowska, koordynatorka projektów kulturalnych, tłumaczka
Grzegorz Czekański, Redakcja Portalu Księgarskiego
Magdalena Czubińska, historyk i krytyk sztuki, Muzeum Narodowe w Krakowie
Krzysztof Czyżewski, animator kultury, eseista, tłumacz, dyrektor Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach, ambasador Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego
Małgorzata Dawidek-Gryglicka, artystka, historyczka sztuki
Jacek Dehnel, pisarz
Romuald Demidenko, historyk sztuki, kurator
Wiktor Dłuski, tłumacz
Marianna Dobkowska, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Piotr Dobrołęcki, redaktor naczelny Magazynu Literackiego "Książki"
Piotr Dominiak
Krzysztof Dorosz, eseista i publicysta
Tadeusz Drewnowski, literaturoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Janusz Drzewucki, poeta, krytyk literacki, redaktor naczelny Spółdzielni Wydawniczej "Czytelnik"
Marta Dzido, pisarka
Ludwik Erhardt, kompozytor, pisarz
Elżbieta Ficowska, pisarka, działaczka podziemnej opozycji
Stanisław Fijałkowski, malarz i grafik, oznaczony Złotym Medalem Gloria Artis
Izabela Filipiak, pisarka i pracownik naukowy UG
Mirosław Filonik, artysta
Irena Filus, red. naczelna Gazety Paryskiej, odznaczona Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury
Stanisław Fiuk-Cisowski, reżyser
Robert Fizek, historyk sztuki
Jarosław Fliciński, artysta
Darek Foks, poeta i prozaik, redaktor miesięcznika "Twórczość"
Halina Gacka-Krzysztofik, nauczyciel gry na fortepianie
Damian Gajda, krytyk literacki
Dariusz Gawin, historyk, laureat Nagrody im. Andrzeja Kijowskiego, z-ca dyrektora Muzeum Powstania Warszawskiego
Małgorzata Gąsiorowska, publicysta muzyczny
Marcin Giżycki, filmoznawca, historyk sztuki
Dorota Głażewska, "Krytyka Polityczna", dyrektor finansowy
Agnieszka Gołaszewska
Zofia Gołubiew, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
Łukasz Gorczyca, Galeria Raster, Warszawa
Aleksander Gowin, historyk sztuki
Rafał Góralski, Galeria Rusz
Joanna Górska, Galeria Rusz
Agnieszka Graff, pisarka, tłumaczka, publicystka
Joanna Grochulska, dramaturg
Nicolas Grospierre, artysta, fotograf
Joanna Grotkowska, dziennikarka Programu 2 Polskiego Radia, Fundacja Polskiej Rady Muzycznej
Irena Grudzińska-Gross, profesor historii literatury i historyk idei, dyrektor Instytutu Nauk Humanistycznych Boston University
Piotr Gruszczyński, krytyk teatralny, dramaturg
Remigiusz Grzela, prozaik, poeta, dramaturg
Aneta Grzeszykowska, artystka
Jacek Gutorow, poeta, tłumacz, krytyk literacki
Danuta Gwizdalanka, muzykolog
Remigiusz Hanaj, muzyk, animator kultury
Julia Hartwig, poetka, odznaczona Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Magda Heydel, tłumaczka, krytyk, wykładowca w Uniwersytecie Jagiellońskim
Inga Iwasiów, krytyk literacki i pisarka, redaktor naczelna dwumiesięcznika "Pogranicza", profesor Uniwersytetu Szczecińskiego
Zofia Jabłonowska-Ratajska, historyk sztuki, publicystka
Maciej Jabłoński, muzykolog, Katedra Muzykologii UAM w Poznaniu
Wojciech Jachimowicz, redaktor naczelny „Merkuriusza Regionalnego”
Monika Jadzińska, konserwator dzieł sztuki, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Rafał Jakubowicz, artysta
Hatif Janabi, poeta, pisarz, tłumacz, pracownik Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Waldemar Janaszkiewicz, Przewodniczący Stowarzyszenia Księgarzy Polskich
Krystyna Janda, aktorka, odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
Maria Janion, historyczka literatury, profesor w Instytucie Badań Literackich, laureatka m.in. Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Elżbieta Janicka, artystka wizualna, eseistka
Zuzanna Janin, artystka, prezeska Fundacji Lokal Sztuki
Anna Janko, poetka, pisarka i krytyk literacki
Grzegorz Jankowicz, wiceprezes Fundacji Korporacja Ha!art, redaktor działu kultury "Tygodnika Powszechnego"
Jakub Jankowski, tłumacz z języka portugalskiego i hiszpańskiego
Anita Halina Janowska, muzyk, dr nauk humanistycznych, pisarka
Katarzyna Janowska, redaktor naczelna tygodnika „Przekrój”
Tomasz Janowski, zastępca dyrektora naczelnego TR Warszawa
Paweł Jarodzki, profesor Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu
Izabela Jarosińska, historyk literatury
Elżbieta Jasińska-Jędrosz, muzykolog
Zdzisław Jaskuła, poeta, krytyk literacki i reżyser teatralny
Patrycja Jastrzębska, historyczka i krytyczka sztuki
Jarosław Jaworski, Fundacja Biuro Kultury, Międzynarodowy Festiwal Filmowy Tofifest
Katarzyna Józefowicz, rzeźbiarka, profesor Akademii Sztuk PIęknych w Gdańsku
Eugeniusz Kabatc, pisarz i tłumacz
Jan A.P. Kaczmarek, kompozytor, autor muzyki filmowej, laureat Oscara
Jan Kaczorowski, Narodowe Centrum Kultury
Michał Kaczyński, Galeria Raster, Warszawa
Gabriel Leonard Kamiński, Redakcja Portalu Księgarskiego
Paweł Kamiński, kurator i dziennikarz
Dominik Karski, kompozytor
Marta Keil, kurator programu teatralnego, Instytut Adama Mickiewicza
Marek Kędzierski, pisarz, reżyser, tłumacz
Agnieszka Kilian, tłumaczka
Tomasz Kitliński, filozof
Grzegorz Klaman, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, Instytut Sztuki Wyspa
Jan Klata, dramaturg i reżyser teatralny, laureat Nagrody im. Konrada Swinarskiego i Lauru Konrada
Maja Kleczewska, reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Katarzyna Klimkiewicz, reżyserka, Stowarzyszenie Film 1,2
Piotr Klinger, tłumacz, dramaturg
Ryszard W. Kluszczyński, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Katedry Mediów i Kultury Audiowizualnej
Magdalena Kłos-Podsiadło, wydawnictwo Wytwórnia
Michał Kmiecik, wydawnictwo Qulturap
Leszek Knaflewski, artysta
Eugeniusz Knapik, profesor, kompozytor
Krzysztof Knittel, kompozytor, prezes Polskiej Rady Muzycznej
Krystyna Kofta, pisarka
Michał Komar, pisarz i eseista, profesor Collegium Civitas
Jacek Kondracki, scenarzysta filmowy
Natalia Korczakowska, reżyserka teatralna, scenografka
Jacek Korczakowski, prezes Związku Polskich Autorów i Kompozytorów ZAKR
Jerzy Kornowicz, kompozytor, prezes Związku Kompozytorów Polskich
Piotr Kosiewski, historyk i krytyk sztuki
Dariusz Kosiński, dyrektor programowy Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Violetta Kostka, Akademia Muzyczna w Gdańsku
Elżbieta Kościelak, galerzysta, historyk sztuki
Izabela Kowalczyk, historyczka sztuki
Magdalena Kowalska, tłumaczka
Grzegorz Kowalski, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Edyta Kozak, prezes Fundacji Ciało / Umysł
Katarzyna Kozyra, rzeźbiarka, twórczyni instalacji i sztuki wideo
Piotr Krajewski, dyrektor artystyczny Centrum Sztuki+B125 WRO we Wrocławiu
Marika Krajniewska, właścicielka Wydawnictwa Papierowy Motyl, pisarka
Zygmunt Krauze, kompozytor
Marek Krawczyk, prezes zarządu Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu
Wojciech Krukowski, Dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Krystyna Krynicka, wydawca, Kraków
Ryszard Krynicki, poeta, tłumacz i wydawca
Ireneusz Krzemiński, socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Józef Krzysztofik, inżynier, inżynier mechanik
Monika Krzysztofik, muzyk orkiestrowy
Olga Krzyżanowska, lekarz, b. wicemarszałek Sejmu RP
Łukasz Kubala, filmoznawca, medioznawca
Wojciech Kuczok, pisarz
Dorota Kudelska, adiunkt, Katedra Historii Sztuki Nowoczesnej KUL
Zofia Kulik, artystka
Piotr Kurka, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu
Roman Kurkiewicz, dziennikarz
Dominik Kuryłek, historyk sztuki, kurator
Iwona Kurz, Instytut Kultury Polskiej UW
Katarzyna Kuszyńska, dziennikarka
Borys Lankosz, reżyser
Aleksander Lasoń, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Katowicach
Andrzej Leder, filozof kultury i psychoterapeuta
Elżbieta Lempp, fotografik
Julia Leopold, kuratorka, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
Paweł Leszkowicz, historyk sztuki, kurator
Marta Leśniakowska, prof., historyczka sztuki, wykładowca akademicki, pracownik naukowy Instytutu Sztuki PAN
Joanna Leśnierowska, Art Stations Foundation, Poznań
Zbigniew Libera, artysta
Marta Lipczyńska-Gil, właścicielka wydawnictwa Hokus-Pokus, redaktor naczelna kwartalnika "Ryms"
Ewa Lipska, poetka, wiceprezes Polskiego PEN Clubu
Jarosław Lipszyc, prezes Fundacji Nowoczesna Polska
Sława Lisiecka, tłumaczka
Natalia Lorenc, fotograf
Krystian Lupa, reżyser i pedagog, laureat Europejskiej Nagrody Teatralnej
Magdalena Łazarkiewicz, reżyserka filmowa
Marcel Łoziński, reżyser filmowy i dokumentalista, laureat nagrody FIPRESCI
Mikołaj Łoziński, pisarz
Agata Urszula Łyżnik, studentka kulturoznawstwa SWPS
Agnieszka Maciejowska, tłumaczka
Barbara Madajczyk-Krasowska, dziennikarka, publicystka
Paweł Madej, fotografik
Sławomir Magala, profesor Erasmus University w Rotterdamie
Jacek Maj, historyk sztuki, dyrektor Collegium Artium
Magdalena Majewska, art worker
Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, przewodniczący Krajowej Rady Bibliotecznej
Kamil Malinowski, niezależny kurator
Wojciech Marczewski, reżyser i scenarzysta, Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy
Janusz Marek, kurator teatru i tańca, Fundacja Sztuka i Współczesność, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Małgorzata Małaszko-Stasiewicz, p.o. Dyrektora Programu 2 PR
Janusz Margański, pisarz, tłumacz
Krzysztof Materna, reżyser
Magdalena Materna, Fundacja Open Art Projects
Piotr Matywiecki, poeta i eseista, laureat Nagroy Literackiej miasta Gdynia
Adam Mazur, redaktor naczelny magazynu "Obieg"
Agnieszka Mazur, Narodowe Centrum Kultury
Katarzyna Mazurkiewicz, zastępca dyrektora ds. rozwoju Kultury Narodowego Centrum Kultury
Michał Merczyński, dyrektor Narodowego Instytutu Audiowizualnego NInA i Malta Festival Poznań
Krzysztof Meyer, kompozytor, pedagog, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Akademii Muzycznej w Krakowie
Jacek Michalak, Atlas Sztuki, Łódź
Bogumił Mika, doktor, Uniwersytet Sląski w Katowicach
Justyna Miklasiewicz, malarka
Joanna Mikulska, animatorka kultury, teatrolożka
Jarosław Minkowicz, reżyser
Małgorzata Mleczko, Fundacja No Local
Elżbieta Moczarka, Narodowe Centrum Kultury
Jarosław Modzelewski, malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Anna Molska, artystka
Grażyna Molska, scenograf i producent filmowy
Dorota Monkiewicz, krytyk sztuki i kuratorka,
Agnieszka Morawińska, dyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Anna Mrozewicz, nauczyciel akademicki, UAM Poznań
Krzysztof Myszkowski, pisarz, redaktor naczelny "Kwartalnika Artystycznego"
Konrad Myślik, publicysta, członek Wydziału Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa
Joanna Mytkowska, dyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Luiza Nader, historyczka sztuki, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Anna Nasiłowska, pisarka, krytyk literacki, badaczka literatury
Aldona Nawrocka, kompozytorka, pianistka i pedagog, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
Leonard Neuger, historyk literatury i tłumacz, profesor j i dyrektor Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Sztokholmskiego
Małgorzata Niedzielko, artystka
Maciej Nowak, dyrektor Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie, odznaczony Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Stanisław Obirek, nauczyciel akademicki
Karolina Ochab, dyrektor Nowego Teatru w Warszawie
Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego
Anna Onichimowska, pisarka
Ludmiła Orłowska, nauczyciel w Liceum Plastyczne w Bydgoszczy
Witold Orski, fotograf, dokumentalista
Andrzej Ossowski, pracownik kultury/oświaty, Lubin
Edward Pałłasz, kompozytor, b. prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
Maria Parczewska, kurator Laboratorium Edukacji Twórczej Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski
Joanna Pawlik, artystka
Katarzyna Pelczarska, Redakcja "Portalu Księgarskiego"
Krzysztof Penderecki, kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, odznaczony Orderem Orła Białego
Zbigniew Penherski, kompozytor
Oiko Petersen, fotograf
Anna Pęcherzewska-Hadrych, kompozytorka
Tomasz Piątek, pisarz, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Jerzy Pilch, pisarz, felietonista, dramaturg i scenarzysta, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich i Nagrody NIKE
Piotr Piotrowski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie
Barbara Piwowarska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Tomasz Płuciennik, redaktor TVP Kultura
Marek Podhajski, muzykolog i kompozytor,profesor Akademii Muzycznej w Gdańsku
Rafał Podraza, dziennikarz, poeta, autor tekstów piosenek
Adam Pogorzelski, prezes zarządu Fundacji Miasto
Jan Polkowski, poeta, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
Adam Pomorski, tłumacz, prezes Polskiego PEN Clubu
Jacek Poniedziałek, aktor Teatru Nowego w Warszawie
Maria Anna Potocka, krytyk i kuratorka sztuki, dyrektorka Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
Barbara Przybyszewska-Jarmińska, Instytut Sztuki PAN
Andrzej Przywara, historyk sztuki, kurator, prezes Fundacji Galerii Foksal
Anna Ptak, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Hanna Ptaszkowska, krytyk i historyk sztuki, współzałożycielka Galerii Foksal w Warszawie
Bożena Pysiewicz, historyczka i edukatorka sztuki
Marek Raczkowski, rysownik, laureat nagrody Grand Press i Fundacji Kultury Polskiej
Joanna Rajkowska, artystka
Sławomir Ratajski, artysta, dyrektor generalny Polskiego Komitetu UNESCO
Agnieszka Rayzacher, kuratorka, Fundacja Lokal Sztuki
Katarzyna Redzisz, historyczka sztuki, Fundacja Open Art Projects
Bartek Remisko, kurator, organizator
Maryla Renat, teoretyk muzyki, adiunkt Instytutu Muzyki Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie
Małgorzata Retko, Narodowe Centrum Kultury
Aleksander Rodziewicz, tłumacz, członek Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich
Łukasz Ronduda, kurator, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paulina Rosińska, wykladowca w Szkole Wyższej Psychologii Spolecznej w Warszawie, tlumaczka
Jolanta Rostworowska, muzykolog, b. Przedstawiciel Polski przy UNESCO
Anda Rottenberg, kuratorka, krytyczka sztuki
Andrzej Rottermund, historyk sztuki, muzeolog, profesor nauk humanistycznych, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie
Karolina Rozwód, manager kultury
Tadeusz Różewicz, poeta i dramaturg, laureat Złotego Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis i Europejskiej Nagrody Literackiej
Maria Rubersz, historyczka sztuki, Instytut Adama Mickiewicza
Anna Rudek, Narodowe Centrum Kultury
Janusz Rudnicki, pisarz
Agnieszka Rudzińska, zastępca dyrektora Muzeum Historii Żydów Polskich
Zyta Rudzka, pisarka
Robert Rumas, artysta i kurator
Urszula Ryciak, pisarka
Piotr Rypson, krytyk sztuki
Marzena Sadocha, sekretarz redakcji "Notatnika Teatralnego"
Bożena Samojluk-Ślusarska, wydawnictwo Wytwórnia sc
Hanna Samson, pisarka
Wiesław Saniewski, reżyser filmowy
Wilhelm Sasnal, malarz, rysownik, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art
Karol Sauerland, profesor dr hab., germanista i filozof
Jadwiga Sawicka, artystka
Anna Schiller de Schildenfeld, krytyk teatralny
Barbara Schiller, antykwariusz
Konrad Schiller, historyk sztuki
Ludwik Schiller, aktor
Zbigniew Sejwa, fotografik i kurator
Maria Seweryn, aktorka, dyrektor Och!Teatr
Sławomir Shuty, pisarz
Karol Sienkiewicz, krytyk i historyk sztuki
Ika Sienkiewicz-Nowacka, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Patrycja Sikora, kuratorka, BWA, Wrocław
Agata Siwiak, dyrektor artystyczny Festiwalu Dialogu Czterech Kultur
Jarosław Siwiński, kompozytor
Aleksandra Ska, artystka
Adam Sławiński, prezes Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej
Jan Smaga, artysta, fotograf
Anna Smolak, kuratorka, Bunkier Sztuki, Kraków
Anna Smolar, reżyserka teatralna
Iwona Smolka, pisarka, krytyk, członek Zarządu Polskiego Pen Clubu
Joanna Sosnowska, historyczka sztuki
Monika Sosnowska, artystka
Andrzej Sosnowski, poeta
Jacek Sosnowski, galeria Appendix2
Paweł Sosnowski, galeria Appendix2
Katarzyna Sowula, pisarka
Ewa Springer, prezydent Creative Leadership Experts LLC
Magdalena Sroka, dyrektor Krakowskiego Biura Festiwalowego
Tadeusz Stapowicz, Galeria Sztuki Współczesnej ESTA, Gliwice
Ewelina Starejki, aktorka
Beata Stasińska, wydawca, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Andrzej Stasiuk, pisarz, laureat Nagrody Nike
Grzegorz Stawiak, Instrumentalny Teatr Wspólnoty
Elżbieta Stefańczyk, Przewodnicząca Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich
Sergiusz Sterna-Wachowiak, prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Jan Stęszewski, profesor, muzykolog
Bożenna Stokłosa, krytyk sztuki
Jan Stolarczyk, wydawca
Maciej Stuhr, aktor Nowego Teatru w Warszawie
Jarosław Suchan, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi
Wojciech Suchocki, dyrektor Muzeum Narodowego w Poznaniu, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Michał Suchora, Fundacja Lokal Sztuki
Agnieszka Sural, kuratorka
Marta Syrwid, pisarka
Karolina Szczepanowska, Narodowe Centrum Kultury
Andrzej Szczerski, historyk i krytyk sztuki, kierownik muzealniczych studiów kuratorskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes sekcji polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA)
Agata Szczęśniak, "Krytyka Polityczna", redaktor wicenaczelna
Małgorzata Szczęśniak, scenografka
Kazimiera Szczuka, historyczka i krytyk literacki
Małgorzata Szczurek, wydawca
Adam Szczyszczaj, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Agnieszka Szewczyk, historyczka sztuki i kuratorka, Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Monika Szewczyk, dyrektorka Galerii Arsenał w Białymstoku
Monika Sznajderman, wydawca
Kuba Szreder, kurator projektów artystycznych
Karolina Sztandar-Sztanderska, socjolożka, doktorantka w Instytucie Socjologii Instytutu Warszawskiego
Grzegorz Sztwiertnia, artysta, pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie
Joanna Szwajcowska, Narodowe Centrum Kultury
Dorota Szwarcman, dziennikarka, krytyk muzyczny
Katarzyna Szydłowska, historyk sztuki, kurator
Aneta Szyłak, kuratorka, Instytut Sztuki Wyspa w Gdańsku
Wisława Szymborska, poetka, lauretka Nagrody Nobla
Maria Szyszko, Departament Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Krzysztof Śliwiński, dyplomata, ambasador ad personam
Paweł Śliwowski, reporter
Milada Ślizińska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paweł Śpiewak, socjolog i historyk idei, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Tomasz Śpiewak, dramaturg
Bogna Świątkowska, Fundacja Bęc Zmiana
Marek Świca, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie
Agnieszka Taborska, pisarka
Ewa Małgorzata Tatar, krytyczka i historyczka sztuki, kuratorka, Instytut Historii Sztuki UJ
Anna Tenczyńska, tłumaczka, nauczyciel akademicki (Uniwersytet Warszawski)
Ewa Tenderenda-Ożóg, zastępca redaktora naczelnego Magazynu Literackiego "Książki"
Malgorzata Tkacz-Janik, prezeska Obywatelskiego Forum Kobiet
Olga Tokarczuk, pisarka
Joanna Tomalska, Kustosz Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
Ewa Tomaszewska, poetka
Ewa Toniak, kuratorka
Barbara Toruńczyk, redaktor naczelna "Zeszytów Literackich"
Grażyna Trela, scenarzystka, reżyser
Anna Przedpełska-Trzeciakowska, tłumaczka, wiceprezes Polskiego Pen Clubu
Magdalena Tulli, pisarka, tłumaczka
Andrzej Turowski, profesor, historyk sztuki
Marcin Tyrol, aktor Teatru Dramatycznego
Robert Urbański, kierownik literacki Teatru Modrzejewskiej w Legnicy
Henrietta Varju, galeria Happen Transfer, Warszawa
Adam Walaciński, kompozytor, krytyk muzyczny i pedagog, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Teresa Walas, literaturoznawca, teoretyk, historyk i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Andrzej Warchił, dziennikarz
Krzysztof Warlikowski, reżyser teatralny, dyrektor artystyczny Nowego Teatru w Warszawie
Joanna Warsza, kurator projektów artystycznych
Andrzej Werner, historyk i krytyk literatury i filmu, profesor w Instytucie Badań Literackich PAN oraz warszawskiej Akademii Teatralnej
Monika Weychert Waluszko, kuratorka projektów artytycznych
Antoni Wicherek, prezes Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków
Ryszard Wieczorek, profesor UAM, Kierownik Katedry Muzykologii UAM
Katarzyna Wielga, pełnomocnik dyrektora ds. artystycznych Narodowego Instytutu Audiowizualnego
Wojciech Wilczyk, artysta
Ewa Witkowska, historyczka sztuki
Wojciech Włodarczyk, historyk sztuki
Marek Włodarski, kierownik Redakcji Literatury Polskiej, Prószyński Media
Piotr Wojciechowski, pisarz, reżyser i krytyk, wieloletni prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Michał Woliński, redaktor magazynu "Piktogram", kurator
Ryszard Woźniak, artysta, pedagog, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego
Hanna Wróblewska, wicedyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie
Magdalena Wróblewska, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Szymon Wróblewski, Dramatopisarz, Dramaturg, Narodowy Stary Teatr w Krakowie
Ludwika Wujec, Rada Programowa Kongresu Kobiet
Barbara Wysocka, aktorka i reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Michał Zadara, reżyser teatralny, laureat Paszportu Polityki 2007
Anna Zadorożna, architekt
Bohdan Zadura, poeta, tłumacz, redaktor naczelny miesięcznika "Twórczość"
Anna Zakrzewska, reżyserka
Włodzimierz Jan Zakrzewski, malarz
Marek K. Zalejski, grafik
Marek Zaleski, krytyk i historyk literatury w Instytucie Badań Literackich PAN i Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW
Sławomir Zamuszko, kompozytor
Mariusz Zaniewski, aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
Krzysztof Zarzecki, aktor Narodowego Starego Teatru im. Helenya Modrzejewskiej w Krakowie
Andrzej Zawada, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, literat
Ryszard Ziarkiewicz, kurator
Monika Zielińska, artystka
Wojciech Ziemilski, reżyser
Maria Zmarz-Koczanowicz, reżyser, prodziekan Wydziału reżyserii PWSFTviT w Łodzi
Wojciech Zrałek-Kossakowski, dramaturg, dyrektor artystyczny Centrum Kultury Nowy Wspaniały Świat (Warszawa)
Artur Żmijewski, artysta, laureat Nagrody Ordway
Krzysztof Żurowski, reżyser
Krzysztof Żwirblis, kurator Galerii Studio w Warszawie
oraz organizacje i stowarzyszenia twórcze:
Aktorzy 7080
Forum Obywatelskie Teatru Współczesnego
Fundacja Bęc Zmiana
Fundacja Nowoczesnej Polski
Indeks 73
Komitet Obywatelski na rzecz Przejrzystości w Polityce Kulturalnej Krakowa
Krytyka Polityczna
Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej
Polskie Towarzystwo Muzyki Współczesnej
Porozumienie Kobiet 8 Marca
Rada Krajowa Zielonych 2004
Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego
Stowarzyszenie Kulturalna Europa, Paryż
Stowarzyszenie Polskich Artystów Muzyków
Stowarzyszenie Teatralne Transpozycje
Wolny Uniwersytet Warszawy
Zarząd Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA
Związek Kompozytorów Polskich
stan na 9 kwietnia 2010
piątek, 9 kwietnia 2010
niedziela, 14 marca 2010
Dorota Jarecka. Uwagi o projekcie tzw. ustawy instytutowej
Dorota Jarecka
Moje uwagi o projekcie ustawy o zasadach finansowaniu kultury, tzw. „instytutowej”
Zasadnicza wątpliwość jest związana ze strukturami, które powołuje ta ustawa, czyli branżowymi instytutami.
Zapisy ustawy grożą powołaniem instytucji, które stają się swego rodzaju firmami producenckimi i odbierając państwu decyzje co do dystrybucji środków, monopolizują te decyzje.
Projekt przewiduje, że np. Polski Instytut Sztuk Wizualnych może mieć prawa autorskie majątkowe do utworów, które powstają na jego zamówienie lub z pieniędzy przydzielonych przez Instytut. Jest to przekalkowanie systemu, według którego działa obecnie Instytut Sztuki Filmowej. Ten system w dziedzinie filmu podobno się sprawdza, a jednak wcale nie jest powiedziane, że sprawdzi się w dziedzinie sztuki.
Mogę sobie łatwo wyobrazić, że rada PISF decydując o przeznaczeniu jakiejś sumy pieniędzy dla konkretnego autora, będzie rozważała także ewentualne korzyści finansowe. Zmienia to sposób myślenia o dziele sztuki przez państwo. W momencie, kiedy państwo może zacząć tak myśleć o sztuce, powinien nam się zapalić sygnał ostrzegawczy.
Zresztą taki system producencki przeniesiony w obszar sztuki może grozić czymś jeszcze – nie tylko uzależnieniem artystów od PISW, ale tym, co się właśnie chyba dzieje z polskim filmem. Od momentu kiedy istnieje PISF (Polski Instytut Sztuki Filmowej), filmów jest dużo, są atrakcyjne, na niezłym poziomie, ale jakoś wszystkie do siebie podobne – realizują pewne zamówienie, zbliżają się do siebie stylistycznie i tematycznie. Nie wydaje mi się, by była to szansa dla niezależnej sztuki.
W obecnym projekcie ustawy, i zwracaliśmy (przedstawiciele grupy Standardy i procedury) na to uwagę Maciejowi Ślusarkowi na spotkaniu z nim w lutym, nie zostały przewidziane takie formy finansowania sztuk wizualnych jak granty czy stypendia. Tam generalnie uważa się, że to, co powstaje w dziedzinie sztuki, można jakoś sprzedać, a ta sprzedaż polega na dystrybucji. Wyraźnie w pisaniu tej ustawy nie uwzględniono specyfiki sztuk wizualnych. I to w kilku jeszcze szczegółach, które każdy łatwo znajdzie. Mnie chodzi jednak o coś szerszego - o zasadę, której nie zmieni poprawianie szczegółów.
Fundamentem tego projektu jest uzyskanie finansowania dla sztuki z innych źródeł niż do tej pory. Wymyślono, ze najlepszy byłby podatek od różnego rodzaju przedsiębiorców w jakiś sposób powiązanych z kulturą. A więc podatek z reklam, od wydawców prasy, książek i stacji radiowych, i w ogóle od sprzedaży książek, od wydawania muzyki, od organizatorów koncertów, ale i od wszystkich reklamodawców, także od drukarni.
Uważam, że jakakolwiek ocena tego projektu musi się zaczynać w tym miejscu. Bo po pierwsze jeśli ma podrożeć książka, to może nie warto? Bez konkretnych wyliczeń też w ogóle nie warto. Po drugie sama koncepcja jest wątpliwa. Państwo przerzuca odpowiedzialność za finansowanie kultury na przedsiębiorstwa powiązane w różny sposób z kulturą. Z jednej strony to odbiera władzy prestiż – minister już nie decyduje o dystrybucji środków - ale i wiele ułatwia: rząd zostaje zwolniony z odpowiedzialności za kulturę.
To też zmienia nasza sytuację. Bo jeśli uznaje się, że ta ustawa jest dobra, to nie ma sensu mówić o postulacie 1 procenta na kulturę.
A więc albo lobbowanie za tą ustawą, albo za 1 procentem na kulturę. Oba te pomysły wykluczają się.
Dlatego mam wrażenie, że myślenie stojące za tą ustawą jest sojusznikiem tzw. planu Hausnera i jego neoliberalnej filozofii, chociaż ma zupełnie inny kostium. Zwróciły moją uwagę sformułowania preambuły projektowanej ustawy. Na przykład taki cytat: „zważywszy, że wobec rozmiarów i wagi nowych niebezpieczeństw, jakie zawisły nad kulturą polską, wszyscy przedsiębiorcy czerpiący zyski z dóbr kultury polskiej powinni wziąć udział w ochronie dziedzictwa kulturalnego”. Filozofia neoliberalna podana jest tu w retoryce odwołań do poczucia sprawiedliwości społecznej, a nawet do uczucia niechęci, zawiści wobec tych, którzy coś robią, którym „się udało”. Projekt ten jest przedstawiony jako kara dla przedsiębiorców, którzy jakoby na kulturze pasożytują. Kompletna schizofrenia.
Nie podoba mi się ani filozofia tej ustawy, ani jej historiozofia. Pisze się w preambule, że „kultura polska jest poważnie zagrożona zniszczeniem z powodu niewystarczającej świadomości publicznej, z przyczyn tradycyjnych, jak rozpad wskutek starzenia się, a także wobec zjawiska zmian i zniszczeń, jakie niesie ewolucja społeczna i gospodarcza”.
Nie wiem, co to znaczy, że kulturze grozi „rozpad wskutek starzenia się”, ani co to jest „zagrożenie z przyczyn tradycyjnych”. Ktoś mnie tutaj czymś usiłuje straszyć, mówi o niebezpieczeństwie „starzenia się kultury” i jednocześnie odwołuje się często do „narodowego dziedzictwa” co dodatkowo wzmaga moją nieufność.
Dorota Jarecka
Moje uwagi o projekcie ustawy o zasadach finansowaniu kultury, tzw. „instytutowej”
Zasadnicza wątpliwość jest związana ze strukturami, które powołuje ta ustawa, czyli branżowymi instytutami.
Zapisy ustawy grożą powołaniem instytucji, które stają się swego rodzaju firmami producenckimi i odbierając państwu decyzje co do dystrybucji środków, monopolizują te decyzje.
Projekt przewiduje, że np. Polski Instytut Sztuk Wizualnych może mieć prawa autorskie majątkowe do utworów, które powstają na jego zamówienie lub z pieniędzy przydzielonych przez Instytut. Jest to przekalkowanie systemu, według którego działa obecnie Instytut Sztuki Filmowej. Ten system w dziedzinie filmu podobno się sprawdza, a jednak wcale nie jest powiedziane, że sprawdzi się w dziedzinie sztuki.
Mogę sobie łatwo wyobrazić, że rada PISF decydując o przeznaczeniu jakiejś sumy pieniędzy dla konkretnego autora, będzie rozważała także ewentualne korzyści finansowe. Zmienia to sposób myślenia o dziele sztuki przez państwo. W momencie, kiedy państwo może zacząć tak myśleć o sztuce, powinien nam się zapalić sygnał ostrzegawczy.
Zresztą taki system producencki przeniesiony w obszar sztuki może grozić czymś jeszcze – nie tylko uzależnieniem artystów od PISW, ale tym, co się właśnie chyba dzieje z polskim filmem. Od momentu kiedy istnieje PISF (Polski Instytut Sztuki Filmowej), filmów jest dużo, są atrakcyjne, na niezłym poziomie, ale jakoś wszystkie do siebie podobne – realizują pewne zamówienie, zbliżają się do siebie stylistycznie i tematycznie. Nie wydaje mi się, by była to szansa dla niezależnej sztuki.
W obecnym projekcie ustawy, i zwracaliśmy (przedstawiciele grupy Standardy i procedury) na to uwagę Maciejowi Ślusarkowi na spotkaniu z nim w lutym, nie zostały przewidziane takie formy finansowania sztuk wizualnych jak granty czy stypendia. Tam generalnie uważa się, że to, co powstaje w dziedzinie sztuki, można jakoś sprzedać, a ta sprzedaż polega na dystrybucji. Wyraźnie w pisaniu tej ustawy nie uwzględniono specyfiki sztuk wizualnych. I to w kilku jeszcze szczegółach, które każdy łatwo znajdzie. Mnie chodzi jednak o coś szerszego - o zasadę, której nie zmieni poprawianie szczegółów.
Fundamentem tego projektu jest uzyskanie finansowania dla sztuki z innych źródeł niż do tej pory. Wymyślono, ze najlepszy byłby podatek od różnego rodzaju przedsiębiorców w jakiś sposób powiązanych z kulturą. A więc podatek z reklam, od wydawców prasy, książek i stacji radiowych, i w ogóle od sprzedaży książek, od wydawania muzyki, od organizatorów koncertów, ale i od wszystkich reklamodawców, także od drukarni.
Uważam, że jakakolwiek ocena tego projektu musi się zaczynać w tym miejscu. Bo po pierwsze jeśli ma podrożeć książka, to może nie warto? Bez konkretnych wyliczeń też w ogóle nie warto. Po drugie sama koncepcja jest wątpliwa. Państwo przerzuca odpowiedzialność za finansowanie kultury na przedsiębiorstwa powiązane w różny sposób z kulturą. Z jednej strony to odbiera władzy prestiż – minister już nie decyduje o dystrybucji środków - ale i wiele ułatwia: rząd zostaje zwolniony z odpowiedzialności za kulturę.
To też zmienia nasza sytuację. Bo jeśli uznaje się, że ta ustawa jest dobra, to nie ma sensu mówić o postulacie 1 procenta na kulturę.
A więc albo lobbowanie za tą ustawą, albo za 1 procentem na kulturę. Oba te pomysły wykluczają się.
Dlatego mam wrażenie, że myślenie stojące za tą ustawą jest sojusznikiem tzw. planu Hausnera i jego neoliberalnej filozofii, chociaż ma zupełnie inny kostium. Zwróciły moją uwagę sformułowania preambuły projektowanej ustawy. Na przykład taki cytat: „zważywszy, że wobec rozmiarów i wagi nowych niebezpieczeństw, jakie zawisły nad kulturą polską, wszyscy przedsiębiorcy czerpiący zyski z dóbr kultury polskiej powinni wziąć udział w ochronie dziedzictwa kulturalnego”. Filozofia neoliberalna podana jest tu w retoryce odwołań do poczucia sprawiedliwości społecznej, a nawet do uczucia niechęci, zawiści wobec tych, którzy coś robią, którym „się udało”. Projekt ten jest przedstawiony jako kara dla przedsiębiorców, którzy jakoby na kulturze pasożytują. Kompletna schizofrenia.
Nie podoba mi się ani filozofia tej ustawy, ani jej historiozofia. Pisze się w preambule, że „kultura polska jest poważnie zagrożona zniszczeniem z powodu niewystarczającej świadomości publicznej, z przyczyn tradycyjnych, jak rozpad wskutek starzenia się, a także wobec zjawiska zmian i zniszczeń, jakie niesie ewolucja społeczna i gospodarcza”.
Nie wiem, co to znaczy, że kulturze grozi „rozpad wskutek starzenia się”, ani co to jest „zagrożenie z przyczyn tradycyjnych”. Ktoś mnie tutaj czymś usiłuje straszyć, mówi o niebezpieczeństwie „starzenia się kultury” i jednocześnie odwołuje się często do „narodowego dziedzictwa” co dodatkowo wzmaga moją nieufność.
Dorota Jarecka
piątek, 12 marca 2010
Ankieta ARTYŚCI - INSTYTUCJE
Pytania.
W związku z postulatami ze strony artystów kierowanymi w stronę instytucji wystawienniczych, postanowiliśmy zbadać, jak wyglądają relacje artyści - instytucje. W tym celu poprosiliśmy publiczne galerie i muzea o możliwie wyczerpującą odpowiedź na kilka kluczowych pytań. Identycznie brzmiące ankiety wysyłamy do najważniejszych instytucji wystawiających sztukę współczesną w całej Polsce. Ankietę uznajemy za początek szerszej dyskusji środowiskowej dotyczącej tego problemu. Nie wszystkie instytucje odpowiedziały na naszą prośbę, niektóre (Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku) odmówiły jej wypełnienia.
Pytania ankiety:
1. Czy artyści, którym Państwa instytucja urządza wystawy indywidualne, otrzymują honoraria za ich przygotowanie? Na jakich zasadach jest wypłacane (honorarium za wystawę, umowa o dzieło za projekt ekspozycji, honoraria za teksty do katalogu, honorarium za wywiad, prawo do reprodukcji zdjęć)? Czy wszyscy artyści traktowani są jednakowo? Jeśli artyści otrzymują honorarium za wystawę, ile wynosi przeciętne honorarium? Od czego jest uzależnione? Czy zdarza się, że jako wynagrodzenie za wystawę indywidualną uznaje się druk katalogu, produkcję pracy lub zakup do kolekcji?
2. Czy honoraria otrzymują artyści, wypożyczający swe prace na organizowane przez Państwa instytucje wystawy zbiorowe? Jeśli tak, ile przeciętnie wynosi takie honorarium?
3. Czy w identyczny sposób traktowani są artyści polscy i zagraniczni?
4. Jak rozwiązywany jest problem prac produkowanych przez Państwa instytucje lub w których kosztach produkcji Państwa instytucja partycypuje? Czy przechodzą na własność instytucji lub pozostają w depozycie? Czy instytucja posiada wypracowane standardy postępowania w takich wypadkach czy też za każdym razem rozwiązuje kwestię indywidualnie?
5. Jeśli Państwa instytucja buduje kolekcje, jak wygląda proces decyzyjny w przypadku zakupów? W jaki sposób instytucja zyskuje prace do kolekcji?
6. Jakie problemy napotyka Państwa instytucja przy wywiązywaniu się ze swych obowiązków wobec artystów?
Odpowiedzi.
Galeria Arsenał, Białystok
1. Niezależnie od katalogu i środków na produkcję lub materiałów do wystawy, honorarium za aranżację wynosi najczęściej od 1.000 do 2.000 zł. W szczególnych wypadkach jest ono wyższe (jeśli wystawa jest subwencjonowana lub bardzo skomplikowana). Nie wypłacamy natomiast kosztów delegacyjnych, jak zwrot kosztów podróży i diety. Stawiamy artyście hotel, a podatek za hotel odliczamy z honorarium.
2. Płacimy honoraria za udział w wystawie zbiorowej, zwykle niższe niż w przypadku wystaw indywidualnych, ale z reguły nie niższe niż 500 zł, zazwyczaj 1.000 zł, chyba że organizujemy wystawę za granicą w ramach sezonu polskiego albo mamy subwencje, wtedy 2.000 do 3.000 zł. Dotąd nie traktowaliśmy tego jako wypożyczenie, ale właśnie jako udział w wystawie.
3. Tak. Ze szkodą dla artystów zagranicznych, bo w ich przypadku honorujemy koszty podróży (często pochodzą z grantów, np. ambasad). Jeżeli wypłacamy takie samo honorarium artyście polskiemu i z zagranicy, to po odliczeniu podatków za hotel i bilet lotniczy zdarza się, że artysta zagraniczny dostaje na rękę połowę honorarium.
4. Za każdym razem rozwiązujemy kwestię indywidualnie w zależności od możliwości finansowych, ale również od stopnia zainteresowania projektem. Z reguły współfinansujemy powstanie prac. Nie stosujemy wymuszenia pod żadnym pozorem, zdarza się, że nasz udział w produkcji jest znaczny, wtedy z reguły to artysta proponuje, że zostawi coś w kolekcji, ale proporcje są wtedy takie, że my finansujemy produkcję wystawy złożonej np. z kilkunastu lightboxów, a artysta przekazuje nam w darze jakąś wybraną pracę. Nie uzurpujemy sobie praw do prac wyprodukowanych w ramach wystawy. Jeżeli zdecydujemy się na zakup pracy wyprodukowanej przez nas, to negocjujemy cenę, biorąc pod uwagę nasze zaangażowanie finansowe, czyli np. odliczając koszty produkcji.
5. Nasza kolekcja ma charakter kolekcji autorskiej i decyzje są podejmowane właściwie przez dyrektora galerii, który oczywiście konsultuje się z grupą ekspertów (komisją zakupów), która jak dotąd tych decyzji nie podważała.
6. Trudnością są przepisy, wg których musimy opodatkowywać jako dochód hotel i koszty podróży, co wpływa na wysokość honorariów, łatwiej byłoby traktować „delegacje” artystów tak jak pracowników (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych). Czasem trudno jest bronić wysokości honorariów przed urzędnikami, którzy twierdzą, że artysta dostaje „za darmo galerię i katalog”, i przed kontrolerami. Ale „trudno”, to chleb powszedni.
Monika Szewczyk
Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej w Słupsku
1. Wszyscy artyści zapraszani do prezentacji indywidualnych wystaw otrzymują gratyfikację finansową w postaci honorarium. Średnia wysokość honorarium dla artystów za wystawy indywidualne w roku 2009 wynosiła 900 zł brutto.
Honoraria wypłacane są za aranżacje wystaw na podstawie zawartych umów o dzieło.
Wszystkim artystom zapewniamy dodatkowo nocleg. Staramy się wszystkich artystów traktować jednakowo. Nie stosujemy praktyk drukowania katalogu bądź zakupu materiałów do wystaw w ramach honorarium.
2. Artyści, którzy wypożyczają swoje prace do wystaw zbiorowych, nie otrzymują od naszej instytucji honorariów. Jest to uwarunkowane zbyt niskimi dotacjami naszej instytucji. Brak środków.
3. Honoraria artystów zagranicznych są nieznacznie wyższe z uwagi na koszta podróży, jakie ponoszą artyści zagraniczni.
4. Kwestie partycypacji w kosztach produkcji prac artystów są rozwiązywane indywidualnie.
5. Nasza instytucja w obecnym czasie nie dysponuje odpowiednimi pomieszczeniami oraz funduszami, niezbędnymi do budowania własnej kolekcji.
6. Głównym problemem jest wieloletnie niedofinansowanie instytucji, a co się z tym wiąże – brak środków na zakup materiałów do wystaw czy partycypacji w kosztach produkcji prac artystów itp.
Edyta Wolska, Dyrektor BGSW w Słupsku
Galeria Biała, Lublin
1. Od czasu, kiedy mamy budżet, tj. od kilku lat, wypłacamy honoraria za wystawy indywidualne. Są to umowy o dzieła za wystawę. Wszystkie są jednakowe. Staramy się co roku zwiększać ich wysokość. Druki katalogów są zwykle realizowane jako odrębne projekty. Jeżeli partycypujemy w kosztach produkcji prac, to albo przekazujemy je artystom bądź – jeżeli to możliwe – np. jedną pozostawiamy u siebie w depozycie (magazyn posiadamy dopiero od pół roku, więc ten zamiar depozytowy jest jeszcze świeży).
Na wystawę zbiorową również wypłacamy honoraria, ale tu bywają różnice. Jeśli artysta pracuje przez kilka dni, to otrzymuje większe niż ten, który jest tylko przy montażu. Za teksty do katalogów wypłacamy honoraria osobne, dla krytyków np. za tekst, tłumaczenie, ewentualnie projekt graficzny.
Wystawy w ramach Młodego Forum Sztuki, tj. wystawy studentów, mają niższe honoraria, ale też jednakowe dla uczestników tego programu, są wypłacane dopiero od tego roku kalendarzowego. Wcześniej galeria ponosiła zwykle koszty realizacji i promocji.
2. Jeśli organizujemy takie wystawy, negocjujemy honoraria u zapraszającej nas galerii. Do tej pory wszystkie zewnętrzne wystawy, jakie organizowaliśmy, były raczej realizacjami na miejscu i nigdy nie wypożyczaliśmy prac. U nas otrzymują honoraria jak podajemy w 1 odpowiedzi.
3. W ostatnim czasie tak. Wcześniej nie były wypłacane żadne honoraria artystom zagranicznym, opłacaliśmy wyłącznie koszty związane z pobytem artysty w Polsce, transportem, podróżą i promocją. Na druki np. katalogów zwykle uzyskiwaliśmy pomoc finansową z ich macierzystych krajów, fundacji czy instytutów.
4. Są to depozyty i w każdej chwili mogą być zwracane artystom. W zależności od projektu galeria negocjuje koszty, które może ponieść.
5. Kolekcja ma raczej charakter umowny. Prace będące obecnie w naszej dyspozycji są w większości eksponowane w biurach galerii i jest to rodzaj prezentacji pamiątek po wystawach pn. „Czego sztuka szuka w biurze”.
6. Brak realnej przestrzeni i brak pieniędzy na tworzenie kolekcji, która byłaby satysfakcjonująca dla twórców i dla promocji sztuki aktualnej. Tego nie robimy, ponieważ środki, którymi dysponujemy wystarczają na działalność bieżącą, czyli organizację i promocję wystaw.
Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
1. W Galerii Bielskiej BWA artyści zwykle otrzymują niewielkie honoraria przy wystawie indywidualnej. Ze względu na przepisy prawne dotyczące konieczności opodatkowania kosztów podróży i hotelu, honoraria zawierają również te koszty ściśle związane z przyjazdem do galerii i pobytem w trakcie montażu i otwarcia wystawy. Jest to zwykle umowa o dzieło i musi dotyczyć jakiegoś „namacalnego” dzieła, gdyż samo udostępnienie prac na wystawę tym dziełem nie jest w rozumieniu przepisów prawnych. Zawsze jednak zawarta jest klauzula o zgodzie autora na reprodukowanie i upowszechnianie prac z wystawy.
Wysokość tych honorariów jest zróżnicowana w zależności od tego, jakiego rodzaju wystawę artyści udostępniają, czy sami ją aranżują, a także w jakiej sytuacji finansowej sami się znajdują (czy żyją tylko ze sztuki i nie powodzi im się dobrze, czy też mają np. etat na uczelni). Wielkość tych honorariów oscyluje między 300 zł a 2000 zł brutto. Czasem jest to po prostu pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu i niewielka dieta (np. przy udziale w wystawie zbiorowej). Zwłaszcza w ostatnim okresie, kiedy nastąpiły drastyczne cięcia budżetowe i galerii nie stać na wypłacanie honorariów.
Jeśli jest drukowany katalog do wystawy, istnieje niepisana umowa o podarowaniu jednej pracy do kolekcji galerii. Czasem, ale bardzo rzadko, zdarza się, że galeria kupuje pracę do kolekcji, ale wtedy zwykle nie jest już drukowany katalog i cena pracy jest mocno obniżona, aby w ogóle było to możliwe.
Nie praktykuje się płacenia ani za wywiad, ani za prawo reprodukowania zdjęć, ani za krótkie teksty o własnej twórczości. Bardzo rzadko, kiedy artysta napisze dłuższy tekst, bo np. jest jednocześnie kuratorem – płaci się za to niewielkie kwoty (rzędu 60-80 zł brutto za stronę).
2. Nie płaci się za udostępnianie prac na wystawę. Jeśli jest to duża wystawa zbiorowa, artysta uczestniczący nie dostaje nawet zwrotu kosztów podróży czy noclegu (np. Biennale Malarstwa „Bielska Jesień”).
3. Budżet galerii nie pozwala na organizowanie „w pełni” wystaw artystów zagranicznych. Mogą to być tylko okazjonalne wystawy, np. we współpracy z jakąś galerią lub instytucją finansującą większość kosztów. Artyści zagraniczni są więc traktowani podobnie jak polscy, nie mogą liczyć na poważne honorarium. Stąd brak możliwości pokazywania ważnych artystów zagranicznych.
4. Brak takich standardów. Generalnie unikamy produkowania nowych prac, bo na przeszkodzie stoją właśnie przepisy prawne. Jeśli finansuje się takie koszty, to praca powinna teoretycznie zostać w galerii, a na to z kolei artyści się nie godzą. Czasem, jeśli koszty nie są wielkie, „topi się” je w kosztach przygotowania wystawy. Jeśli są trochę większej, wtedy wypłaca się trochę większe niż zwykle honorarium za „autorską realizację wystawy”. Na kosztowne prace nie ma pieniędzy.
5. Galeria Bielska BWA posiada własną kolekcję, świetnie rozwijającą się mimo braku funduszy. Prace do kolekcji wybierane są spośród tych, które były prezentowane na wystawach. Każdorazowo są to pertraktacje z artystami, gdyż prace zwykle pozyskiwane są poprzez darowizny artystów. Dwa razy otrzymaliśmy środki na zakupy z Ministerstwa Kultury, za trzecim razem wniosek o uzupełnienie kolekcji został odrzucony. Prace wybiera wewnętrzna komisja złożona z historyków sztuki (w tym dyrektora).
6.
Problemy:
a) brak odpowiednich funduszy do godziwego wynagradzania artystów za udostępnienie wystawy, brak funduszy na zakup dzieł do kolekcji;
b) przepisy prawne uniemożliwiające wiele działań, jak choćby pokrywanie kosztów podróży i noclegu oraz np. wypożyczenia pracy (nie może to być umowa o dzieło).
Biuro Wystaw Artystycznych (BWA), Jelenia Góra
1. Artyści, którym Galeria BWA urządza wystawy indywidualne, coraz rzadziej otrzymują honoraria za ich przygotowanie, ponieważ BWA w Jeleniej Górze jest coraz biedniejszą instytucją, z roku na rok otrzymuje od swojego organizatora – Miasta Jelenia Góra – coraz mniejsze dotacje na organizację imprez. W tym roku otrzymaliśmy dotację w wysokości 30 tys. zł na organizację wszystkich wystaw i działań okołowystawowych – o 8 tys. mniej niż w roku ubiegłym. Naprawdę więc nie mamy łatwej sytuacji i większość środków na wystawy pozyskujemy ze źródeł zewnętrznych.
W ostatnim czasie wypłacamy honoraria artystom wyłącznie w przypadku, gdy otrzymamy zewnętrzne dofinansowanie. Jeśli np. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego lub Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego zaakceptuje nasz większy projekt, wówczas artysta ma szansę zarówno na honorarium w wysokości ok. 1500 zł, jak i na wydrukowanie obszernego katalogu, którego koszt wyprodukowania to ok. 15-20 tys. zł. (w ostatnich latach były to wystawy: Piotra Kurki, Kamila Kuskowskiego, Krystiana Lupy, Ewy Andrzejewskiej, Katarzyny Rotkiewicz). Wypłacamy wówczas honoraria podpisując umowy o dzieło za przygotowanie wystawy. Standardowe honorarium dla artysty spoza Jeleniej Góry zawiera rekompensatę za dojazd i koszt pobytu (skromny), zwykle jest to suma 300-400 zł.
Jeśli dodatkowo artysta jest autorem tekstu do katalogu, oczywiście otrzymuje dodatkowe honorarium w wysokości 100 zł brutto za 1 stronę tekstu. Nie wypłacaliśmy nigdy honorariów za wywiad ani za prawo do reprodukcji zdjęć.
Staramy się zawsze o porozumienie z artystami, pytamy ich o zdanie, często to artyści proponują nam lepsze dla nich rozwiązania, szukają „udziałowców”, na których rozkładałyby się koszty przygotowania wystawy. Marcin Berdyszak z góry założył, że rezygnuje z honorarium, że znajdzie nawet sponsora na transport wystawy z Poznania do Jeleniej Góry i z powrotem, żeby jak najbardziej ograniczyć koszty, które galeria i tak musi ponieść. Prawie całość kwoty, którą przeznaczyliśmy na organizację tej wystawy – czyli 4 tys. zł, mogliśmy włączyć w druk obszernego katalogu, na którym artyście zależało najbardziej.
Każdy artysta, któremu wydaliśmy katalog wystawy indywidualnej, ma w BWA prawo do otrzymania 50 egzemplarzy katalogu. W przypadku pozyskania przez artystę dodatkowych środków (Kamil Kuskowski, Katarzyna Myśliwska-Sienkowska) – proporcjonalnie więcej.
Zdarza się również, że płacimy za realizację prac, np. wielkoformatowych wydruków prac Artura Żmijewskiego czy cyklu fotografii otworkowych Piotra Kurki. Nie zdarzyło się w historii BWA, że wyprodukowane prace przejęliśmy na własność do zbiorów. Zawsze stanowią one własność artysty i wydaje nam się, że na tym może polegać pomoc galerii artystom.
Najgorzej mają z nami artyści lokalni – im właściwie nigdy nie wypłacamy honorariów za przygotowanie wystawy ani spotkanie autorskie, zawsze wszystkie zaplanowane dla nich środki, czyli 2-3 tys. zł, przeznaczamy na produkcję katalogu.
2. Nie zdarza się, by artyści zapraszani do wystaw zbiorowych otrzymywali honoraria za udział w wystawie czyli wypożyczenie swojej pracy. Niestety tak jest.
3. Artyści polscy i zagraniczni są w Jeleniej Górze traktowani tak samo. Zagranicznych artystów w związku z taką sytuacją właściwie nie zapraszamy, chyba że uda nam się podzielić koszty ich przyjazdu z inną instytucją lub jeśli artysta zgodzi się przyjechać na własny koszt.
4. Problem produkcji lub partycypacji w kosztach realizacji jest rozwiązywany w BWA w Jeleniej Górze jednakowo – prace przechodzą na własność artystów ( Piotr Kurka, Artur Żmijewski, Marek Otwinowski).
5. Nasza instytucja niestety nie zakupiła żadnej pracy do kolekcji od wielu lat. Prace pozyskujemy wyłącznie w formie darowizn od artystów. Oczywiście istnieją programy ministerialne i inne, które finansują zakupy dzieł sztuki i tworzenie lokalnych kolekcji dzieł sztuki. W naszym wypadku trudność pozyskania pieniędzy z tych źródeł wiąże się z koniecznością posiadania części środków własnych, czyli kolejnych miejskich na ich zabezpieczenie, bo finansowych potentatów w tej części naszego kraju brakuje. Mając do wyboru pozyskać pieniądze na organizację wystawy lub projekt edukacyjny czy zakupić dzieło sztuki, wybieramy wariant pierwszy.
Dodatkowo dochodzi kłopot lokalowy. Nasz magazyn dzieł sztuki jest niewielki (podobnie jak i całe BWA), a szans na zwiększenie powierzchni magazynowej praktycznie nie ma.
6. Głównym naszym problemem w związku z wywiązywaniem się z naszych obowiązków wobec artystów jest brak pieniędzy i problemy opisane powyżej oraz coraz gorzej formułowane przepisy prawne dotyczące naszej instytucji. Chodzi tu na przykład o przepis, który zabrania nam wypłacania diet i zwrotów kosztów podróży osobom innym niż zatrudnionym w galerii. Żeby zwrócić artyście za przyjazd do Jeleniej Góry, mamy tylko jedno wyjście – zwiększyć o tę kwotę jego honorarium. Jest to jednak niedobre dla artystów, ponieważ do kwoty opodatkowanej wchodzi koszt biletu, który przecież nie powinien stanowić części wynagrodzenia i w kwocie umowy o dzieło musi być powiększony dodatkowo o kwotę podatku.
Opracowała Joanna Mielech – koordynator programu wystawienniczego, kurator wystaw
Biuro Wystaw Artystycznych, Lublin
Poniższe odpowiedzi informują o zasadach działania, jakie do niedawna obowiązywały w BWA w Lublinie. Nie możemy podać aktualnych zasad, ponieważ dopiero kilka dni temu rozpoczęła się kadencja nowego dyrektora galerii. Najprawdopodobniej tryb postępowania w niektórych kwestiach ulegnie zmianie. Bardzo proszę wziąć to pod uwagę przy wykorzystaniu poniższych informacji.
1. Autorzy wystaw indywidualnych otrzymywali honoraria za ich przygotowanie. Było ono wypłacane na zasadzie umowy o dzieło za projekt i realizację ekspozycji. Autorom tekstów do katalogów również wypłacane było honorarium na zasadach umowy o dzieło. Autorom zdjęć wypłacane było honorarium za wykonanie i prawo do reprodukcji na zasadzie umowy o dzieło. Wszyscy artyści traktowaniu byli jednakowo. Honorarium zależało jedynie od skali projektu. Przeciętne honorarium dla artysty-autora wystawy indywidualnej wynosiło 500 zł brutto. Niekiedy, o ile nakłady na produkcję pracy były poważne, honorarium bywało zmniejszane. Czasem za wynagrodzenie uznawany był zakup do kolekcji, ale tego rodzaju przypadki miały miejsce wiele lat temu.
2. Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat tego rodzaju przypadki nie miały miejsca.
3. Artyści polscy i zagraniczni traktowani byli w identyczny sposób.
4. Powyższa kwestia rozwiązywana była za każdym razem indywidualnie. Praca, której powstanie sfinansowane czy współfinansowane było ze środków BWA, traktowana była jako własność artysty. Zdarzało się, że artysta ofiarował pracę do kolekcji BWA, ale zależało to od jego woli. Warunkiem sfinansowania produkcji pracy nigdy nie było jej przekazanie na własność BWA.
5. Decyzję w sprawie zakupu pracy do kolekcji podejmowała komisja złożona z pracowników merytorycznych BWA. Prace do kolekcji pozyskiwane były drogą zakupów. W ostatnich latach, ze względów finansowych, kolekcja powiększana była jedynie drogą darów artystów.
6. Problemem były ograniczone środki finansowe.
Biuro Wystaw Artystycznych, Wrocław
Artyści współpracujący z naszymi galeriami nie są traktowani jednakowo, najczęściej otrzymują honorarium za koncepcję wystawy lub jej przygotowanie (w takim wypadku honorarium zawiera kwotę potrzebną na „wyprodukowanie” prac). Wysokość wynagrodzenia to sprawa umowna (zależy od pozycji artystycznej, wielkości projektu itp.) i kształtuje się od kilkuset do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Zdarza się, że formą honorarium staje się produkcja prac lub część nakładu katalogów (przechodzących na własność artysty). Za udział w wystawach zbiorowych często płacimy honoraria (niezbyt wysokie – kilkaset złotych i nie zawsze).
Biorąc pod uwagę, że artyści polscy nie są traktowani jednakowo, to zagraniczni też nie są (wg tego samego klucza).
Ponieważ nasza instytucja nie buduje kolekcji, nie jesteśmy zainteresowani „produkowaniem” prac, które stanowiłyby własność BWA lub znajdowały się w depozycie.
Najwięcej problemów (wątpliwości) dostarcza zaspokojenie potrzeb artystów bez naruszania ustawy o finansach publicznych.
Marek Puchała, Dyrektor BWA Wrocław
Biuro Wystaw Artystycznych, Zielona Góra
1. Artyści otrzymują honoraria, umowa opiewa na projekt ekspozycji bądź też udostępnienie prac. Artyści traktowani są raczej jednakowo. Przeciętne honorarium, w zależności od sytuacji opisanej poniżej, waha się od 700 do 1500 zł (brutto). Wysokość jest uzależniona od indywidualnych negocjacji; gdy w grę wchodzi produkcja pracy bądź druk katalogu, jest bliżej dolnej granicy. Czasami jest nieco wyższa, zwłaszcza gdy artysta musi dłużej przygotowywać ekspozycję. Z tych też względów miejscowi artyści otrzymują honorarium nie uwzględniające kosztów pobytu poza domem.
2. Taka sytuacja miała miejsce kilka razy, honorarium wynosiło ok. 300 zł.
3. Artyści zagraniczni otrzymują nieco wyższe honoraria, do 400 euro.
4. W większości przypadków prace pozostają własnością artysty, ale zdarzają się sytuacje, w których artysta przekazuje pracę galerii. Ma to miejsce szczególnie w wypadku produkcji większej ilości prac, najczęściej wydruków cyfrowych. Kwestia ta jest za każdym razem regulowana indywidualnie.
5. Instytucja nie buduje kolekcji, choć posiada zbiory.
6. Trudno mi o tym mówić, bo wydaje mi się, że poza kwestiami niezbyt wygórowanych honorariów, artyści nie odczuwają dyskomfortu współpracując z galerią. Na przestrzeni ostatnich lat problemem było odpowiednie dofinansowanie wystaw, choć z reguły dostosowywaliśmy nasze zamierzenia do możliwości.
Wojciech Kozłowski
Bunkier Sztuki, Kraków
1. Artyści, którym wystawy organizuje Galeria Bunkier Sztuki, najczęściej nie otrzymują honorariów gotówkowych, jeżeli to np. za projekt katalogu (ok. 2.000 zł).Galeria w miarę możliwości finansuje bądź dofinansowuje produkcję prac. Zdarza się również, że za wynagrodzenie uznaje się przekazanie artyście umówionej liczby katalogów bądź zakup prac. Artyści otrzymują wynagrodzenia za spotkania i wystąpienia towarzyszące wystawie. Wielkość nakładów na wystawę i charakter rozliczeń z artystą zależą od środków jakie udaje się zgromadzić na organizację wystawy.
2. Nie.
3. Tak.
4. Te kwestie rozwiązywane są indywidualnie, najczęściej w zamian za produkcję prac jedna z nich trafia do kolekcji Galerii.
5. Decyzję podejmuje Dyrektor Galerii, kolekcja powstaje w sposób opisany w punktach 1 i 4.
6. Obowiązki stron przy realizacji wystawy zawarte są w umowie. Jeżeli „skrojona” jest ona na miarę możliwości realizacyjnych i finansowych Galerii nie ma powodu by ze swych obowiązków się nie wywiązywała.
Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
1. Jeśli honorarium występuje to nie tyle jako stała wpisana w regulamin zasada, ale jako wynik negocjacji całości warunków realizacji wystawy indywidualnej. Artysta przedstawia swoje oczekiwania, które dotyczą zarówno honorarium, jak i kosztów przygotowania wystawy, publikacji itp. Organizator przedstawia swoje zestawienie nieuchronnych wydatków związanych z produkcją wystawy i możliwości ich pokrycia. Jest to punkt wyjścia do negocjacji.
Spośród wymienianych w ankiecie kosztów najczęściej występuje honorarium za wystawę, umowa o dzieło za projekt ekspozycji lub honorarium za wykonanie pracy dedykowanej tej konkretnie wystawie.
Nie wszyscy artyści są traktowani jednakowo. Jako bardziej zobowiązujące organizatora uzasadnienie wypłaty honorarium traktuje się przypadek artysty pochodzącego spoza Warszawy, a w związku z tym funkcjonującego w czasie przygotowania wystawy na innych warunkach niż artyści stołeczni (oczywiście osobną sprawą są koszty przyjazdów, zapewnienie zamieszkania i wyżywienia w Qchni Artystycznej).
Wysokość wynagrodzenia jest zależna od skali projektu, nakładu prac przygotowawczych, czasu i formy, zaangażowania w produkcję wystawy itd., przeważnie waha się – od 2.000zł do 5.000zł.
Równocześnie częściej niż oczekiwanie honorarium artysta przedstawia wymóg wkładu organizatora w produkcję lub oprawę prac, montaż filmów lub przygotowanie i druk katalogu czy też zakup do kolekcji – co w miarę możliwości jest realizowane. Zasadą jest przekazywanie artyście pełnej fotograficznej dokumentacji wystawy i minimum 25 egzemplarzy katalogu.
2. W bardzo rzadkich przypadkach artyści wypożyczający swe prace do wystaw zbiorowych oczekują – i otrzymują honorarium. Częściej, choć również rzadko, oczekują tego spadkobiercy artystów (czasem kolekcjonerzy prywatni).
3. Tak, wszystkie przypadki są rozpatrywane i negocjowane podobnie, chociaż artyści zagraniczni przedstawiają zazwyczaj wyższe wymagania niż krajowi, co w konkretnych przypadkach bywa uwzględniane. Dotyczy to w szczególności przypadków dłuższego zaangażowania artysty (lub jego galerii) w pracę poza własnym środowiskiem. A równocześnie artyści o wysokich pozycjach (np. Christian Boltanski, Yoko Ono, Bruce Nauman) najczęściej nie wymagają honorarium jako warunku realizacji projektu.
4. W przypadku prac produkowanych przez CSW stosowane są:
- zasada pierwokupu (depozyt z deklaracja zakupu w określonym umową czasie)
- zakup po cenie uwzględniającej wkład producenta
- darowizna
5. Dyrektor inicjuje powołanie Komisji Zakupów w związku z zamiarem zakupu dzieł, lub dzieła – bądź też powołuje Komisję Zakupów na wniosek kuratorów. Komisja wnioskuje o zakup przedstawiając proponowaną cenę. Po akceptacji wniosku przez Dyrektora Główny Inwentaryzator przygotowuje umowę z artystą.
65% prac obecnych w Kolekcji jest wynikiem zakupów, 15% to stałe depozyty; 25% to darowizny.
6. Do roku 2006 dotacja MKiDN na wydatki bieżące pozwalała na pokrycie kosztów utrzymania obiektów zespołu Zamku Ujazdowskiego i 5-hektarowego otoczenia Zamku oraz pensji załogi. Środki na realizację programu (a więc również zakupów) były pozyskiwane z dochodów własnych, udziału w programach operacyjnych MKiDN i wsparcia sponsorów.
W ciągu ostatnich 3 lat, m.in. w wyniku odebrania narodowym instytucjom kultury prawa udziału w programach operacyjnych MKiDN, warunki realizacji zadań statutowych uległy znacznemu pogorszeniu.
Przyznana na początku roku dotacja podmiotowa już nie wystarcza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania instytucji (jest niższa niż w latach poprzednich) – nie ma też gwarancji jej zwiększenia w sytuacjach awaryjnych. W związku z tym CSW często staje wobec dylematu: opłacenie np. kosztów energii, telefonów, wywózki śmieci – czy terminowe spełnienie słusznych oczekiwań artysty.
Wojciech Krukowski
Centrum Sztuki Współczesnej, Toruń
1. Budżety wystaw są tak konstruowane, aby uwzględniały honoraria artystów za udział w projekcie. Ich wielkość zależna jest od skali projektu (inne stawki obowiązują za udział w wystawie zbiorowej, inne za pracę nad wystawą solową, w ramach honorariów regulowane są również inne zobowiązania instytucji – jak honoraria związane z procesem produkcji np. za montaż materiału wideo, koszty wizyt studyjnych, koszty pobytu artysty, przejazdy, diety). Honoraria są bardzo zróżnicowane i negocjowane indywidualnie, niektórzy artyści mają własne stawki, pracują też z asystentami.
2. Jeśli artysta ma takie życzenie, instytucja wypłaca takie honorarium, negocjowane jest indywidualnie.
3. Tak, o ile stawki są proponowane przez instytucje i nie wymagają renegocjacji z artystami.
4. Praca wyprodukowana przez instytucję należy do artysty. Negocjacje w sprawie przekazania do kolekcji pracy wyprodukowanej przez instytucje rozpoczynają się w przypadku wystaw solowych, gdy produkcja prac przekracza kilka tysięcy złotych. Przekazanie pracy do kolekcji zależy jednak od specyfiki realizowanego projektu (niektóre realizacje ulegają zniszczeniu po zakończeniu wystawy) i zależy wyłącznie od dobrej woli artysty, nie jest regułą.
5. Proces decyzyjny do tej pory ulegał zmianom. Pierwsze zakupy do kolekcji były dokonane przez komisję powołaną przez Radę Programową, Stowarzyszenie Znaki Czasu oraz Dyrektora. Ostatnich zakupów dokonywała komisja złożona z zespołu merytorycznego CSW w porozumieniu z Dyrektorem, po wcześniejszym zaopiniowaniu listy zakupów przez Radę Programową CSW. Od 2009 roku zakupy są robione w oparciu o koncepcje związane z programem merytorycznym i misją instytucji. Zakupy w latach 2007-2008 związane były z ideą „kolekcji jako archiwum” zbierającego działania artystów związanych z regionem kujawsko-pomorskim.
6. Najwięcej problemów związanych jest z dostosowaniem realizacji projektu do możliwości budżetu.
CSW Kronika, Bytom
1. Artyści, którym Kronika organizuje wystawy, otrzymują honoraria. Nie mamy wyznaczonej stałej stawki – wysokość honorariów uzależniona jest od zmniejszającego się budżetu instytucji. Przeciętne honorarium za wystawę indywidualną wynosi 2.000 zł i wypłacane jest na zasadzie umowy o dzieło tytułem honorarium za wystawę.
Kronika stara się traktować zapraszanych przez siebie artystów jednakowo (co uzależnione jest, jak wyżej, od budżetu instytucji).
Produkcja prac czy druk katalogu etc. nie mają tu wpływu na wysokość honorarium, które nie jest wtedy pomniejszane.
Dodatkowe koszty: przejazdy, środki potrzebne dla dokonania researchu, noclegi są, za zgoda artysty, doliczane do kwoty honorarium (umowy o dzieło).
2. Honorarium przy wystawach zbiorowych wynosi średnio 500 zł. Jest ono większe w przypadku pozyskania przez Kronikę środków z grantów etc. na konkretne projekty.
3. Zasadniczo tak. Choć uwzględniając finansowe wymagania niektórych zaproszonych przez nas artystów, Kronika powiększa stawki honorarium, celem realizacji założonego programu.
4. Wszystkie prace produkowane bądź współprodukowane przez Kronikę przechodzą na własność i do dyspozycji artysty/artystki wraz z pełnią praw autorskich. Kronika prosi jednocześnie o zaznaczenie producenta pracy przy reprodukowaniu prac i ich dalszym prezentowaniu.
5. Kronika nie buduje swojej kolekcji.
6. Podstawowym, już wspomnianym problemem jest niski budżet instytucji i niejednokrotny dylemat: realizować założony program czy trzymać się zasady, że największy procent wydatków instytucji powinny stanowić kwoty przeznaczane na honoraria i produkcje prac.
Stanisław Ruksza
Galeria Wozownia, Toruń
1. Wypłacamy honoraria na zasadzie umowy o dzieło autorom tekstów do katalogów, autorom zdjęć, aranżerom, kuratorom, projektantom katalogów i innych druków towarzyszących wystawie, honoraria za wykład itp. Kwoty są umowne.
2. Nie otrzymują.
3. Artyści w ogóle nie są traktowani identycznie, ani polscy, ani zagraniczni.
4. Jeśli chodzi o elementy pracy typu instalacja/aranżacja wykonywanej dla galerii, to bywa różnie. Często są to elementy jednorazowe. Jeśli nie, to te i inne prace, w których tworzeniu galeria partycypowała, zazwyczaj zatrzymuje artysta. Nie mamy standardów postępowania, nigdy też nie mieliśmy problemów. O ile wiem, artyści też nie.
5. Mamy kolekcję, ale jej nie rozbudowujemy
6. Chyba dobrze byłoby doprecyzować pytanie. Bo jeśli chodzi o wyższe honoraria, to problemem jest oczywiście wysokość budżetu.
Anna Jackowska, Galeria Wozownia w Toruniu
Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, Radom
1. Tak, artyści otrzymują honoraria. Honorarium wypłacane jest w zależności od zakresu powierzonych czynności. Zawsze w umowie jest formuła dotycząca praw autorskich do reprodukcji. Nie wszyscy artyści traktowani są jednakowo. Przeciętne honorarium wynosi 1.500 zł. Jego wysokość uzależniona jest od wkładu pracy w przygotowanie oraz indywidualnych negocjacji. Zdarza się, że w przypadku druku katalogu lub produkcji pracy traktuje się je jako formę wynagrodzenia. Zakupy do kolekcji odbywają się na szczególnych zasadach.
2. Tak, otrzymują. Wynosi ono przeciętnie ok.1.000 zł.
3. To pytanie nie dotyczy MCSW „Elektrownia”. Na razie prowadzimy współpracę na rynku polskim.
4. Te kwestie rozwiązuje się indywidualnie.
5. Budujemy własną kolekcję, stanowiącą dopełnienie Radomskiej Kolekcji Sztuki Współczesnej. Decyzje są kolektywne. Kolekcja uzupełniana jest na drodze zakupów z udziałem Komisji Zakupów oraz darów artystów.
6. Nie napotykamy. Lubimy się wzajemnie i szanujemy.
Zbigniew Belowski, dyrektor artystyczny MCSW Elektrownia Radom
Muzeum Narodowe w Poznaniu
Szanowni Państwo,
Odmawiam udzielenia szczegółowych informacji na tego typu pytania. Kwestie dotyczące honorariów i sam charakter umów nie są sprawami do upubliczniania. Mogę tylko stwierdzić, że stopień zaangażowania Muzeum Narodowego w Poznaniu w realizację wystawy ma za każdym razem wysoki poziom finansowy i organizacyjny – choćby z uwagi na oprawę edytorską i aranżacyjną naszych wystaw i honorariów z tym związanych także. Muzeum organizowało wystawy artystom współczesnym z kraju i zagranicy, za każdym razem organizacja wystawy wiąże się z innymi problemami natury prawnej i finansowej, więc odpowiadanie na Państwa pytania - z punktu widzenia naszej instytucji - nie da żadnego obrazu. Nie ma jednej umowy, którą odtwarzamy za każdym razem z żyjącym artystą, bo każda wystawa jest inna, wymaga innych działań i wiąże się z innym zaangażowaniem finansowym artysty i muzeum.
Z wyrazami szacunku
dr Adam Soćko, Zastępca Dyrektora ds. Naukowych
Muzeum Sztuki w Łodzi
1. Praktyka jest zróżnicowana. Wiele zależy od środków, jakimi instytucja dysponuje, a także od charakteru projektu. Jeżeli polega on na czymś więcej niż zestawieniu już istniejących prac (albo artysta jest również kimś w rodzaju kuratora), staramy się honorarium wypłacić. Jest to na ogół wynagrodzenie za opracowanie koncepcji wystawy. Wysokość honorarium jest określana w wyniku rozmów z artystą. Zależy od skali projektu, a także od pozycji artysty. Trudno określić wysokość przeciętnego honorarium, gdyż indywidualnych wystawy w ciągu ostatnich 3 lat (a tylko do tego okresu się odnoszę) było zaledwie kilka i w każdej z nich partycypacja artysty miała inny charakter – są to więc sytuacje nieporównywalne. Najwyższe honorarium opiewało na kwotę 5.000 zł.
Osobną sprawą są akcje, performensy, interwencje np. w przestrzeń kolekcji – za takie działania wypłacamy honoraria regularnie, w wysokości od 500 do 3.000 zł (w tym ostatnim przypadku kwota również obejmowała koszty związane z przygotowaniem projektu).
2. Za samo wypożyczenie prac artyści dostają wynagrodzenie bardzo rzadko – niezależnie od tego czy są artystami polskimi, czy zagranicznymi. W tych nielicznych przypadkach kiedy było wypłacane, kwoty oscylowały w okolicy 1.500 zł.
3. Nie ma znaczenie kraj pochodzenia artysty. Liczy się wartość i znaczenie projektu.
4. Jeżeli Muzeum produkuje prace, zdarza się, że w konsekwencji dokonuje ich zakupu w cenie pomniejszonej o koszt produkcji, bądź tez z kilku wyprodukowanych otrzymuje jedną lub dwie na własność. Jest to każdorazowo uzgadniane z artystą.
5. Kuratorzy zgłaszają swoje propozycje, komisja nabywania poddaje je pod dyskusję, ostateczną decyzję podejmuje dyrektor. Dzieła są nabywane ze środków pochodzących z różnych źródeł (publicznych i prywatnych), ponadto pozyskiwane w formie długoterminowych depozytów od kolekcjonerów i samych artystów (rzadko). Ponadto zbiory Muzeum wzbogacają (w formie wiecznego depozytu) prace nabywane przez Łódzką Zachętę, która przy rozwijaniu swojej kolekcji ściśle współpracuje z dyrekcją Muzeum Sztuki.
6. Muzeum zawsze wywiązuje się z zaciągniętych wobec artystów zobowiązań. Finansowy wymiar tych zobowiązań jest natomiast ograniczony chronicznym niedoborem środków, na jaki od kilku lat (od momentu powstania ms2) cierpi nasza instytucja.
Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa
1. Staramy się wypłacać honoraria jako honoraria. Największe honorarium wypłacamy za przygotowanie wystawy indywidualnej lub specjalnego projektu dla muzeum. W naszej obecnej praktyce były to sumy od 1.000 do 20.000 zł. Są to sumy uznaniowe i negocjowane z artystami, ale związane ze skalą projektu i stopniem zaangażowania artysty. Częściowo zależą niestety od budżetu danego projektu. Ale do tej pory wszyscy współpracujący z nami artyści otrzymali honorarium (choć czasem z opóźnieniem). Do płacenia honorariów w innej formie – na przykład ukrytego w produkcji pracy, mogą nas skłonić jedynie trudności podatkowe występujące czasem w relacjach z niektórymi krajami spoza Unii Europejskiej.
Generalnie płacimy wszystkim, choć mało, za teksty. Za prawa do reprodukcji płacimy właścicielom, ale do tej pory nigdy nie płaciliśmy artystom.
Czasami artyści rezygnują z honorarium, traktują to jako formę pomocy muzeum w budowie.
W pracy z artystami, którzy – po publiczności – są dla instytucji najważniejsi, istotna jest dobra współpraca, zrozumienie i wspólny cel: wyprodukowanie i zaprezentowanie jak najlepiej pracy artysty. Nie zastąpią tego żadne zewnętrzne przepisy ani reguły.
2. Nigdy nie płaciliśmy artystom honorarium za prace wypożyczone, chyba że były to prace wymagające instalacji z ich udziałem, renowacji lub jakiegoś innego specjalnego zaangażowania ze strony artysty.
3. Tak
4. Prace produkowane przez muzeum są zawsze własnością artysty. Jeżeli muzeum zakupuje od artysty wyprodukowaną uprzednio pracę, odejmuje koszty produkcji od ceny. Jeżeli nie zakupuje wyprodukowanej pracy, stara się zawrzeć z artystą lub jego galeria umowę, zgodnie z którą jeżeli praca zostanie sprzedana w ciągu następnych pięciu lat, muzeum otrzyma zwrot kosztów produkcji.
5. Muzeum powołało komisje zakupów, w tej chwili złożoną z kuratorów Muzeum, w przyszłości będzie to komisja międzynarodowa. Przygotowałam i przedstawiłam Ministrowi Bogdanowi Zdrojewskiemu ogólne założenia budowy kolekcji Muzeum, których się trzymamy. W czasie posiedzeń komisji proponujemy prace (zgodnie z założeniami), dyskutujemy, sprawdzamy ceny i decydujemy o zakupach.
6. Nierealistyczny budżet mojej instytucji, który nie pozwala na realizację jej misji i celów statutowych, w tym godną współpracę z artystami.
Joanna Mytkowska
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
1. Polityka galerii jest kształtowana od dwóch – trzech lat, tj. od kiedy problem ten został poruszony na Radzie Programowej Zachęty.
Przy organizacji dużych wystaw indywidualnych artystów Galeria negocjuje i podpisuje z artystą umowę regulującą warunki współpracy i zobowiązania obu stron.
W zależności od projektu i rodzaju współpracy artysta otrzymuje honorarium za projekt ekspozycji, za projekt / koncepcję katalogu lub za współpracę przy wystawie (wtedy zawiera się też prawa do użyczenia archiwalnych zdjęć czy tekstów w katalogu) czy też za produkcję dzieła na wystawę. Przy wystawach współorganizowanych nieraz honoraria bierze na siebie instytucja współorganizująca, zdarzało się, że artysta otrzymywał stypendium „na przygotowanie wystawy” z MKiDN.
Trudno mówić o średnich honorariach. Każda umowa jest negocjowana indywidualnie i zawiera specyficzne warunki dotyczące produkcji tej szczególnej wystawy. Zwykle honoraria zamykają się w przedziale 2.000-7.000 zł (brutto). Nieco wyższe są honoraria za Biennale w Wenecji, które dysponuje osobnym stałym budżetem (10.000-20.000 zł brutto), z tym że honoraria te muszą się zmieścić w ogólnym (stałym) budżecie wystawy.
Nie płacimy honorariów za mniejsze projekty, za wystawy niskobudżetowe (Mały Salon, Kordegarda itp.).
Przy produkcji katalogu artysta otrzymuje honorarium za wywiad (razem z osobą wywiadującą), honoraria za teksty powstałe na zamówienie do katalogu (wg stawek redakcyjnych) oraz za projekt graficzny i koncepcję (o ile jest autorem projektu graficznego). Druk katalogu nie jest traktowany jako honorarium, natomiast przy ograniczonym budżecie galeria robiąc wystawę nie zawsze zapewnia katalog.
Zakup pracy do kolekcji nie jest traktowane jako wynagrodzenie.
Wkład galerii w produkcję pracy nie jest traktowane jako wynagrodzenie.
Natomiast zobowiązania, które bierze na siebie Galeria (w tym produkcja pracy, druk katalogu, konserwacja i inne), przy ograniczonym budżecie na projekt, są brane pod uwagę przy negocjacjach stawki honorarium. Brana – przez obie strony – jest też obecność artysty na rynku komercyjnym (artyści obecni mocno na rynku sztuki, szczególnie zagraniczni, nie otrzymują honorariów)
2. Zachęta nie płaci artystom honorariów za udział w wystawach zbiorowych ani za wypożyczenia prac. Honoraria otrzymują performerzy oraz artyści, którzy na wystawę przygotowują specjalny projekt – najczęściej na zasadzie umowy o dzieło lub zapewnienia materiałów czy opłacenia usług plus umowa o dzieło. Trudno jest mówić w tym przypadku o „średnim honorarium” – jest ono uzależnione od rodzaju projektu, który galeria chciałaby zamówić u artysty na wystawę, propozycji artysty i jednocześnie od budżetu całej wystawy.
Wyjątkiem jest tu udział w wystawie Spojrzenia, której budżet w całości sfinansowany jest przez Fundacje Deutsche Bank i gdy artyści otrzymują honorarium za udział w wystawie w wysokości 2.000 zł brutto.
Artyści przyjeżdżający na otwarcie otrzymują zwrot kosztów podróży, opłaca im się hotel lub pokój gościnny, ewentualnie diety 23 zł, a w przypadku artystów zagranicznych ok. 100 zł. Artystom uczestniczącym w spotkaniu z publicznością, warsztatach KMS (Klubu Miłośników Sztuki) organizowanych przy okazji wystawy lub w wykładzie czy panelu płaci się wg stawek działu edukacji.
Przy produkcji katalogów wystaw zbiorowych galeria pokrywa koszty zrobienia zdjęcia dzieła na potrzeby katalogu oraz płaci artystom za nowe teksty (zamówione) według stawek redakcyjnych. Nie płaci zwykle za zdjęcia i teksty istniejące wcześniej, użyczone przez artystę na potrzeby katalogu wystaw zbiorowych. W przypadku wywiadów z artystami procedura jest identyczna jak przy katalogach indywidualnych (honorarium dostaje i przeprowadzający wywiad, i udzielający wywiadu).
3. Odmienne są diety artystów polskich i zagranicznych, ale wynika to z uwarunkowań prawnych. Diety artystów zagranicznych są uznaniowe i wynoszą ok. 100 zł, diety artystów polskich w Polsce wynoszą 23 zł (zgodnie z prawem ustalonym przez Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej). W przypadku gdy artysta polski wyjeżdża za granice w związku z wystawą organizowaną przez Zachętę, a zgodnie z umową pomiędzy instytucjami diety płaci Zachęta, wówczas dieta artysty polskiego za granicą wynosi ok. 42-45 euro, tyle samo ile każdego innego pracownika (wysokość ustalona przez Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej). W przypadku diet dojazdowych i hotelowych obowiązują go te same prawa i standardy co pracownika zatrudnianego przez Zachętę.
W przypadku honorariów artyści traktowani są w zależności od projektu/wystawy. Artyści zagraniczni nie dostają honorariów za udział w wystawie czy też za wystawę monograficzną (czy też za współpracę nad wystawą). Nie płaci im się za użyczone na potrzeby katalogu teksty czy zdjęcia, chyba że objęte są one prawami autorskimi osób trzecich. Płaci im się honoraria za wykonanie zamówionego na wystawę dzieła, ale też nie jest to standard (Luc Tuymans – nie, Gustav Metzger – tak). W przypadku umów o dzieło, o ile nie przedstawią stosownego certyfikatu podatkowego, odlicza im się 40-procentowy podatek (artyści polscy – 10 proc.).
W przypadku współpracy z artystą, który posiada studio (czyli firmę go obsługującą, zatrudnionych przez siebie ludzi), płaci się koszty przygotowań zgodnie z fakturą wystawioną przez studio. Koszty te są wcześniej negocjowane i zawierane w budżecie, a zależą również od stopnia złożoności projektu – trudno tu więc mówić o „średnich stawkach”.
4. W przypadku artystów zagranicznych, którym współ-produkujemy prace, nie pozyskujemy ich do kolekcji, nie kupujemy (z uwagi na specyfikę naszej kolekcji). Nasze prawa jako producenta zabezpieczamy w osobnych umowach dotyczących warunków prezentowania tej pracy w przyszłości przez artystę, ewentualnie zabezpieczamy sobie prawa do wizerunku.
W przypadku artystów polskich sytuację zwykle regulują zawierane z artystą i reprezentującą go galerią umowy. Gdy Zachęta współ-produkuje prace partycypując w kosztach powyżej ok. 10-15 tys. zł, a powstaje praca w edycji (wideo), zwykle zabezpiecza sobie prawo do egzemplarza producenckiego. Gdy Zachęta pokrywa całość lub większość kosztów związanych z produkcją pracy „nieedycyjnej” i nie zamierza zakupić jej do kolekcji, a koszty produkcji są wysokie, umową reguluje się sposób zwrotu części kosztów w przypadku sprzedaży dzieła.
5. Komisja zakupów złożona z kuratorów Zachęty dyskutuje i głosuje propozycje na posiedzeniach komisji, biorąc pod uwagę profil kolekcji. Zakupy do kolekcji uwarunkowane są pozyskaniem osobnego budżetu (spoza budżetu galerii).
6.
Problemy:
a) brak zwyczajowych standardów i procedur w tej dziedzinie (brak mocnych organizacji zarządzających prawami);
b) rzeczywistość budżetowa, tj. brak budżetu na działalność programową. Organizator (w przypadku Zachęty – MKiDN) zapewnia budżet pozwalający na utrzymanie zabytkowego gmachu w stanie niepogorszonym (bez remontów) i koszty stałe. Pieniądze na wystawy muszą być wypracowywane lub pozyskane z dodatkowych źródeł. Budżet wystawy – każdorazowo zatwierdzany w danej sytuacji finansowej. Stąd skłonność (konieczność) do negocjacji i obniżania budżetów, by weszły w fazę realizacji;
c) brak standardów we współpracy z reprezentującymi artystę galeriami komercyjnymi.
W związku z postulatami ze strony artystów kierowanymi w stronę instytucji wystawienniczych, postanowiliśmy zbadać, jak wyglądają relacje artyści - instytucje. W tym celu poprosiliśmy publiczne galerie i muzea o możliwie wyczerpującą odpowiedź na kilka kluczowych pytań. Identycznie brzmiące ankiety wysyłamy do najważniejszych instytucji wystawiających sztukę współczesną w całej Polsce. Ankietę uznajemy za początek szerszej dyskusji środowiskowej dotyczącej tego problemu. Nie wszystkie instytucje odpowiedziały na naszą prośbę, niektóre (Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku) odmówiły jej wypełnienia.
Pytania ankiety:
1. Czy artyści, którym Państwa instytucja urządza wystawy indywidualne, otrzymują honoraria za ich przygotowanie? Na jakich zasadach jest wypłacane (honorarium za wystawę, umowa o dzieło za projekt ekspozycji, honoraria za teksty do katalogu, honorarium za wywiad, prawo do reprodukcji zdjęć)? Czy wszyscy artyści traktowani są jednakowo? Jeśli artyści otrzymują honorarium za wystawę, ile wynosi przeciętne honorarium? Od czego jest uzależnione? Czy zdarza się, że jako wynagrodzenie za wystawę indywidualną uznaje się druk katalogu, produkcję pracy lub zakup do kolekcji?
2. Czy honoraria otrzymują artyści, wypożyczający swe prace na organizowane przez Państwa instytucje wystawy zbiorowe? Jeśli tak, ile przeciętnie wynosi takie honorarium?
3. Czy w identyczny sposób traktowani są artyści polscy i zagraniczni?
4. Jak rozwiązywany jest problem prac produkowanych przez Państwa instytucje lub w których kosztach produkcji Państwa instytucja partycypuje? Czy przechodzą na własność instytucji lub pozostają w depozycie? Czy instytucja posiada wypracowane standardy postępowania w takich wypadkach czy też za każdym razem rozwiązuje kwestię indywidualnie?
5. Jeśli Państwa instytucja buduje kolekcje, jak wygląda proces decyzyjny w przypadku zakupów? W jaki sposób instytucja zyskuje prace do kolekcji?
6. Jakie problemy napotyka Państwa instytucja przy wywiązywaniu się ze swych obowiązków wobec artystów?
Odpowiedzi.
Galeria Arsenał, Białystok
1. Niezależnie od katalogu i środków na produkcję lub materiałów do wystawy, honorarium za aranżację wynosi najczęściej od 1.000 do 2.000 zł. W szczególnych wypadkach jest ono wyższe (jeśli wystawa jest subwencjonowana lub bardzo skomplikowana). Nie wypłacamy natomiast kosztów delegacyjnych, jak zwrot kosztów podróży i diety. Stawiamy artyście hotel, a podatek za hotel odliczamy z honorarium.
2. Płacimy honoraria za udział w wystawie zbiorowej, zwykle niższe niż w przypadku wystaw indywidualnych, ale z reguły nie niższe niż 500 zł, zazwyczaj 1.000 zł, chyba że organizujemy wystawę za granicą w ramach sezonu polskiego albo mamy subwencje, wtedy 2.000 do 3.000 zł. Dotąd nie traktowaliśmy tego jako wypożyczenie, ale właśnie jako udział w wystawie.
3. Tak. Ze szkodą dla artystów zagranicznych, bo w ich przypadku honorujemy koszty podróży (często pochodzą z grantów, np. ambasad). Jeżeli wypłacamy takie samo honorarium artyście polskiemu i z zagranicy, to po odliczeniu podatków za hotel i bilet lotniczy zdarza się, że artysta zagraniczny dostaje na rękę połowę honorarium.
4. Za każdym razem rozwiązujemy kwestię indywidualnie w zależności od możliwości finansowych, ale również od stopnia zainteresowania projektem. Z reguły współfinansujemy powstanie prac. Nie stosujemy wymuszenia pod żadnym pozorem, zdarza się, że nasz udział w produkcji jest znaczny, wtedy z reguły to artysta proponuje, że zostawi coś w kolekcji, ale proporcje są wtedy takie, że my finansujemy produkcję wystawy złożonej np. z kilkunastu lightboxów, a artysta przekazuje nam w darze jakąś wybraną pracę. Nie uzurpujemy sobie praw do prac wyprodukowanych w ramach wystawy. Jeżeli zdecydujemy się na zakup pracy wyprodukowanej przez nas, to negocjujemy cenę, biorąc pod uwagę nasze zaangażowanie finansowe, czyli np. odliczając koszty produkcji.
5. Nasza kolekcja ma charakter kolekcji autorskiej i decyzje są podejmowane właściwie przez dyrektora galerii, który oczywiście konsultuje się z grupą ekspertów (komisją zakupów), która jak dotąd tych decyzji nie podważała.
6. Trudnością są przepisy, wg których musimy opodatkowywać jako dochód hotel i koszty podróży, co wpływa na wysokość honorariów, łatwiej byłoby traktować „delegacje” artystów tak jak pracowników (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych). Czasem trudno jest bronić wysokości honorariów przed urzędnikami, którzy twierdzą, że artysta dostaje „za darmo galerię i katalog”, i przed kontrolerami. Ale „trudno”, to chleb powszedni.
Monika Szewczyk
Bałtycka Galeria Sztuki Współczesnej w Słupsku
1. Wszyscy artyści zapraszani do prezentacji indywidualnych wystaw otrzymują gratyfikację finansową w postaci honorarium. Średnia wysokość honorarium dla artystów za wystawy indywidualne w roku 2009 wynosiła 900 zł brutto.
Honoraria wypłacane są za aranżacje wystaw na podstawie zawartych umów o dzieło.
Wszystkim artystom zapewniamy dodatkowo nocleg. Staramy się wszystkich artystów traktować jednakowo. Nie stosujemy praktyk drukowania katalogu bądź zakupu materiałów do wystaw w ramach honorarium.
2. Artyści, którzy wypożyczają swoje prace do wystaw zbiorowych, nie otrzymują od naszej instytucji honorariów. Jest to uwarunkowane zbyt niskimi dotacjami naszej instytucji. Brak środków.
3. Honoraria artystów zagranicznych są nieznacznie wyższe z uwagi na koszta podróży, jakie ponoszą artyści zagraniczni.
4. Kwestie partycypacji w kosztach produkcji prac artystów są rozwiązywane indywidualnie.
5. Nasza instytucja w obecnym czasie nie dysponuje odpowiednimi pomieszczeniami oraz funduszami, niezbędnymi do budowania własnej kolekcji.
6. Głównym problemem jest wieloletnie niedofinansowanie instytucji, a co się z tym wiąże – brak środków na zakup materiałów do wystaw czy partycypacji w kosztach produkcji prac artystów itp.
Edyta Wolska, Dyrektor BGSW w Słupsku
Galeria Biała, Lublin
1. Od czasu, kiedy mamy budżet, tj. od kilku lat, wypłacamy honoraria za wystawy indywidualne. Są to umowy o dzieła za wystawę. Wszystkie są jednakowe. Staramy się co roku zwiększać ich wysokość. Druki katalogów są zwykle realizowane jako odrębne projekty. Jeżeli partycypujemy w kosztach produkcji prac, to albo przekazujemy je artystom bądź – jeżeli to możliwe – np. jedną pozostawiamy u siebie w depozycie (magazyn posiadamy dopiero od pół roku, więc ten zamiar depozytowy jest jeszcze świeży).
Na wystawę zbiorową również wypłacamy honoraria, ale tu bywają różnice. Jeśli artysta pracuje przez kilka dni, to otrzymuje większe niż ten, który jest tylko przy montażu. Za teksty do katalogów wypłacamy honoraria osobne, dla krytyków np. za tekst, tłumaczenie, ewentualnie projekt graficzny.
Wystawy w ramach Młodego Forum Sztuki, tj. wystawy studentów, mają niższe honoraria, ale też jednakowe dla uczestników tego programu, są wypłacane dopiero od tego roku kalendarzowego. Wcześniej galeria ponosiła zwykle koszty realizacji i promocji.
2. Jeśli organizujemy takie wystawy, negocjujemy honoraria u zapraszającej nas galerii. Do tej pory wszystkie zewnętrzne wystawy, jakie organizowaliśmy, były raczej realizacjami na miejscu i nigdy nie wypożyczaliśmy prac. U nas otrzymują honoraria jak podajemy w 1 odpowiedzi.
3. W ostatnim czasie tak. Wcześniej nie były wypłacane żadne honoraria artystom zagranicznym, opłacaliśmy wyłącznie koszty związane z pobytem artysty w Polsce, transportem, podróżą i promocją. Na druki np. katalogów zwykle uzyskiwaliśmy pomoc finansową z ich macierzystych krajów, fundacji czy instytutów.
4. Są to depozyty i w każdej chwili mogą być zwracane artystom. W zależności od projektu galeria negocjuje koszty, które może ponieść.
5. Kolekcja ma raczej charakter umowny. Prace będące obecnie w naszej dyspozycji są w większości eksponowane w biurach galerii i jest to rodzaj prezentacji pamiątek po wystawach pn. „Czego sztuka szuka w biurze”.
6. Brak realnej przestrzeni i brak pieniędzy na tworzenie kolekcji, która byłaby satysfakcjonująca dla twórców i dla promocji sztuki aktualnej. Tego nie robimy, ponieważ środki, którymi dysponujemy wystarczają na działalność bieżącą, czyli organizację i promocję wystaw.
Galeria Bielska BWA, Bielsko-Biała
1. W Galerii Bielskiej BWA artyści zwykle otrzymują niewielkie honoraria przy wystawie indywidualnej. Ze względu na przepisy prawne dotyczące konieczności opodatkowania kosztów podróży i hotelu, honoraria zawierają również te koszty ściśle związane z przyjazdem do galerii i pobytem w trakcie montażu i otwarcia wystawy. Jest to zwykle umowa o dzieło i musi dotyczyć jakiegoś „namacalnego” dzieła, gdyż samo udostępnienie prac na wystawę tym dziełem nie jest w rozumieniu przepisów prawnych. Zawsze jednak zawarta jest klauzula o zgodzie autora na reprodukowanie i upowszechnianie prac z wystawy.
Wysokość tych honorariów jest zróżnicowana w zależności od tego, jakiego rodzaju wystawę artyści udostępniają, czy sami ją aranżują, a także w jakiej sytuacji finansowej sami się znajdują (czy żyją tylko ze sztuki i nie powodzi im się dobrze, czy też mają np. etat na uczelni). Wielkość tych honorariów oscyluje między 300 zł a 2000 zł brutto. Czasem jest to po prostu pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu i niewielka dieta (np. przy udziale w wystawie zbiorowej). Zwłaszcza w ostatnim okresie, kiedy nastąpiły drastyczne cięcia budżetowe i galerii nie stać na wypłacanie honorariów.
Jeśli jest drukowany katalog do wystawy, istnieje niepisana umowa o podarowaniu jednej pracy do kolekcji galerii. Czasem, ale bardzo rzadko, zdarza się, że galeria kupuje pracę do kolekcji, ale wtedy zwykle nie jest już drukowany katalog i cena pracy jest mocno obniżona, aby w ogóle było to możliwe.
Nie praktykuje się płacenia ani za wywiad, ani za prawo reprodukowania zdjęć, ani za krótkie teksty o własnej twórczości. Bardzo rzadko, kiedy artysta napisze dłuższy tekst, bo np. jest jednocześnie kuratorem – płaci się za to niewielkie kwoty (rzędu 60-80 zł brutto za stronę).
2. Nie płaci się za udostępnianie prac na wystawę. Jeśli jest to duża wystawa zbiorowa, artysta uczestniczący nie dostaje nawet zwrotu kosztów podróży czy noclegu (np. Biennale Malarstwa „Bielska Jesień”).
3. Budżet galerii nie pozwala na organizowanie „w pełni” wystaw artystów zagranicznych. Mogą to być tylko okazjonalne wystawy, np. we współpracy z jakąś galerią lub instytucją finansującą większość kosztów. Artyści zagraniczni są więc traktowani podobnie jak polscy, nie mogą liczyć na poważne honorarium. Stąd brak możliwości pokazywania ważnych artystów zagranicznych.
4. Brak takich standardów. Generalnie unikamy produkowania nowych prac, bo na przeszkodzie stoją właśnie przepisy prawne. Jeśli finansuje się takie koszty, to praca powinna teoretycznie zostać w galerii, a na to z kolei artyści się nie godzą. Czasem, jeśli koszty nie są wielkie, „topi się” je w kosztach przygotowania wystawy. Jeśli są trochę większej, wtedy wypłaca się trochę większe niż zwykle honorarium za „autorską realizację wystawy”. Na kosztowne prace nie ma pieniędzy.
5. Galeria Bielska BWA posiada własną kolekcję, świetnie rozwijającą się mimo braku funduszy. Prace do kolekcji wybierane są spośród tych, które były prezentowane na wystawach. Każdorazowo są to pertraktacje z artystami, gdyż prace zwykle pozyskiwane są poprzez darowizny artystów. Dwa razy otrzymaliśmy środki na zakupy z Ministerstwa Kultury, za trzecim razem wniosek o uzupełnienie kolekcji został odrzucony. Prace wybiera wewnętrzna komisja złożona z historyków sztuki (w tym dyrektora).
6.
Problemy:
a) brak odpowiednich funduszy do godziwego wynagradzania artystów za udostępnienie wystawy, brak funduszy na zakup dzieł do kolekcji;
b) przepisy prawne uniemożliwiające wiele działań, jak choćby pokrywanie kosztów podróży i noclegu oraz np. wypożyczenia pracy (nie może to być umowa o dzieło).
Biuro Wystaw Artystycznych (BWA), Jelenia Góra
1. Artyści, którym Galeria BWA urządza wystawy indywidualne, coraz rzadziej otrzymują honoraria za ich przygotowanie, ponieważ BWA w Jeleniej Górze jest coraz biedniejszą instytucją, z roku na rok otrzymuje od swojego organizatora – Miasta Jelenia Góra – coraz mniejsze dotacje na organizację imprez. W tym roku otrzymaliśmy dotację w wysokości 30 tys. zł na organizację wszystkich wystaw i działań okołowystawowych – o 8 tys. mniej niż w roku ubiegłym. Naprawdę więc nie mamy łatwej sytuacji i większość środków na wystawy pozyskujemy ze źródeł zewnętrznych.
W ostatnim czasie wypłacamy honoraria artystom wyłącznie w przypadku, gdy otrzymamy zewnętrzne dofinansowanie. Jeśli np. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego lub Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego zaakceptuje nasz większy projekt, wówczas artysta ma szansę zarówno na honorarium w wysokości ok. 1500 zł, jak i na wydrukowanie obszernego katalogu, którego koszt wyprodukowania to ok. 15-20 tys. zł. (w ostatnich latach były to wystawy: Piotra Kurki, Kamila Kuskowskiego, Krystiana Lupy, Ewy Andrzejewskiej, Katarzyny Rotkiewicz). Wypłacamy wówczas honoraria podpisując umowy o dzieło za przygotowanie wystawy. Standardowe honorarium dla artysty spoza Jeleniej Góry zawiera rekompensatę za dojazd i koszt pobytu (skromny), zwykle jest to suma 300-400 zł.
Jeśli dodatkowo artysta jest autorem tekstu do katalogu, oczywiście otrzymuje dodatkowe honorarium w wysokości 100 zł brutto za 1 stronę tekstu. Nie wypłacaliśmy nigdy honorariów za wywiad ani za prawo do reprodukcji zdjęć.
Staramy się zawsze o porozumienie z artystami, pytamy ich o zdanie, często to artyści proponują nam lepsze dla nich rozwiązania, szukają „udziałowców”, na których rozkładałyby się koszty przygotowania wystawy. Marcin Berdyszak z góry założył, że rezygnuje z honorarium, że znajdzie nawet sponsora na transport wystawy z Poznania do Jeleniej Góry i z powrotem, żeby jak najbardziej ograniczyć koszty, które galeria i tak musi ponieść. Prawie całość kwoty, którą przeznaczyliśmy na organizację tej wystawy – czyli 4 tys. zł, mogliśmy włączyć w druk obszernego katalogu, na którym artyście zależało najbardziej.
Każdy artysta, któremu wydaliśmy katalog wystawy indywidualnej, ma w BWA prawo do otrzymania 50 egzemplarzy katalogu. W przypadku pozyskania przez artystę dodatkowych środków (Kamil Kuskowski, Katarzyna Myśliwska-Sienkowska) – proporcjonalnie więcej.
Zdarza się również, że płacimy za realizację prac, np. wielkoformatowych wydruków prac Artura Żmijewskiego czy cyklu fotografii otworkowych Piotra Kurki. Nie zdarzyło się w historii BWA, że wyprodukowane prace przejęliśmy na własność do zbiorów. Zawsze stanowią one własność artysty i wydaje nam się, że na tym może polegać pomoc galerii artystom.
Najgorzej mają z nami artyści lokalni – im właściwie nigdy nie wypłacamy honorariów za przygotowanie wystawy ani spotkanie autorskie, zawsze wszystkie zaplanowane dla nich środki, czyli 2-3 tys. zł, przeznaczamy na produkcję katalogu.
2. Nie zdarza się, by artyści zapraszani do wystaw zbiorowych otrzymywali honoraria za udział w wystawie czyli wypożyczenie swojej pracy. Niestety tak jest.
3. Artyści polscy i zagraniczni są w Jeleniej Górze traktowani tak samo. Zagranicznych artystów w związku z taką sytuacją właściwie nie zapraszamy, chyba że uda nam się podzielić koszty ich przyjazdu z inną instytucją lub jeśli artysta zgodzi się przyjechać na własny koszt.
4. Problem produkcji lub partycypacji w kosztach realizacji jest rozwiązywany w BWA w Jeleniej Górze jednakowo – prace przechodzą na własność artystów ( Piotr Kurka, Artur Żmijewski, Marek Otwinowski).
5. Nasza instytucja niestety nie zakupiła żadnej pracy do kolekcji od wielu lat. Prace pozyskujemy wyłącznie w formie darowizn od artystów. Oczywiście istnieją programy ministerialne i inne, które finansują zakupy dzieł sztuki i tworzenie lokalnych kolekcji dzieł sztuki. W naszym wypadku trudność pozyskania pieniędzy z tych źródeł wiąże się z koniecznością posiadania części środków własnych, czyli kolejnych miejskich na ich zabezpieczenie, bo finansowych potentatów w tej części naszego kraju brakuje. Mając do wyboru pozyskać pieniądze na organizację wystawy lub projekt edukacyjny czy zakupić dzieło sztuki, wybieramy wariant pierwszy.
Dodatkowo dochodzi kłopot lokalowy. Nasz magazyn dzieł sztuki jest niewielki (podobnie jak i całe BWA), a szans na zwiększenie powierzchni magazynowej praktycznie nie ma.
6. Głównym naszym problemem w związku z wywiązywaniem się z naszych obowiązków wobec artystów jest brak pieniędzy i problemy opisane powyżej oraz coraz gorzej formułowane przepisy prawne dotyczące naszej instytucji. Chodzi tu na przykład o przepis, który zabrania nam wypłacania diet i zwrotów kosztów podróży osobom innym niż zatrudnionym w galerii. Żeby zwrócić artyście za przyjazd do Jeleniej Góry, mamy tylko jedno wyjście – zwiększyć o tę kwotę jego honorarium. Jest to jednak niedobre dla artystów, ponieważ do kwoty opodatkowanej wchodzi koszt biletu, który przecież nie powinien stanowić części wynagrodzenia i w kwocie umowy o dzieło musi być powiększony dodatkowo o kwotę podatku.
Opracowała Joanna Mielech – koordynator programu wystawienniczego, kurator wystaw
Biuro Wystaw Artystycznych, Lublin
Poniższe odpowiedzi informują o zasadach działania, jakie do niedawna obowiązywały w BWA w Lublinie. Nie możemy podać aktualnych zasad, ponieważ dopiero kilka dni temu rozpoczęła się kadencja nowego dyrektora galerii. Najprawdopodobniej tryb postępowania w niektórych kwestiach ulegnie zmianie. Bardzo proszę wziąć to pod uwagę przy wykorzystaniu poniższych informacji.
1. Autorzy wystaw indywidualnych otrzymywali honoraria za ich przygotowanie. Było ono wypłacane na zasadzie umowy o dzieło za projekt i realizację ekspozycji. Autorom tekstów do katalogów również wypłacane było honorarium na zasadach umowy o dzieło. Autorom zdjęć wypłacane było honorarium za wykonanie i prawo do reprodukcji na zasadzie umowy o dzieło. Wszyscy artyści traktowaniu byli jednakowo. Honorarium zależało jedynie od skali projektu. Przeciętne honorarium dla artysty-autora wystawy indywidualnej wynosiło 500 zł brutto. Niekiedy, o ile nakłady na produkcję pracy były poważne, honorarium bywało zmniejszane. Czasem za wynagrodzenie uznawany był zakup do kolekcji, ale tego rodzaju przypadki miały miejsce wiele lat temu.
2. Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat tego rodzaju przypadki nie miały miejsca.
3. Artyści polscy i zagraniczni traktowani byli w identyczny sposób.
4. Powyższa kwestia rozwiązywana była za każdym razem indywidualnie. Praca, której powstanie sfinansowane czy współfinansowane było ze środków BWA, traktowana była jako własność artysty. Zdarzało się, że artysta ofiarował pracę do kolekcji BWA, ale zależało to od jego woli. Warunkiem sfinansowania produkcji pracy nigdy nie było jej przekazanie na własność BWA.
5. Decyzję w sprawie zakupu pracy do kolekcji podejmowała komisja złożona z pracowników merytorycznych BWA. Prace do kolekcji pozyskiwane były drogą zakupów. W ostatnich latach, ze względów finansowych, kolekcja powiększana była jedynie drogą darów artystów.
6. Problemem były ograniczone środki finansowe.
Biuro Wystaw Artystycznych, Wrocław
Artyści współpracujący z naszymi galeriami nie są traktowani jednakowo, najczęściej otrzymują honorarium za koncepcję wystawy lub jej przygotowanie (w takim wypadku honorarium zawiera kwotę potrzebną na „wyprodukowanie” prac). Wysokość wynagrodzenia to sprawa umowna (zależy od pozycji artystycznej, wielkości projektu itp.) i kształtuje się od kilkuset do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Zdarza się, że formą honorarium staje się produkcja prac lub część nakładu katalogów (przechodzących na własność artysty). Za udział w wystawach zbiorowych często płacimy honoraria (niezbyt wysokie – kilkaset złotych i nie zawsze).
Biorąc pod uwagę, że artyści polscy nie są traktowani jednakowo, to zagraniczni też nie są (wg tego samego klucza).
Ponieważ nasza instytucja nie buduje kolekcji, nie jesteśmy zainteresowani „produkowaniem” prac, które stanowiłyby własność BWA lub znajdowały się w depozycie.
Najwięcej problemów (wątpliwości) dostarcza zaspokojenie potrzeb artystów bez naruszania ustawy o finansach publicznych.
Marek Puchała, Dyrektor BWA Wrocław
Biuro Wystaw Artystycznych, Zielona Góra
1. Artyści otrzymują honoraria, umowa opiewa na projekt ekspozycji bądź też udostępnienie prac. Artyści traktowani są raczej jednakowo. Przeciętne honorarium, w zależności od sytuacji opisanej poniżej, waha się od 700 do 1500 zł (brutto). Wysokość jest uzależniona od indywidualnych negocjacji; gdy w grę wchodzi produkcja pracy bądź druk katalogu, jest bliżej dolnej granicy. Czasami jest nieco wyższa, zwłaszcza gdy artysta musi dłużej przygotowywać ekspozycję. Z tych też względów miejscowi artyści otrzymują honorarium nie uwzględniające kosztów pobytu poza domem.
2. Taka sytuacja miała miejsce kilka razy, honorarium wynosiło ok. 300 zł.
3. Artyści zagraniczni otrzymują nieco wyższe honoraria, do 400 euro.
4. W większości przypadków prace pozostają własnością artysty, ale zdarzają się sytuacje, w których artysta przekazuje pracę galerii. Ma to miejsce szczególnie w wypadku produkcji większej ilości prac, najczęściej wydruków cyfrowych. Kwestia ta jest za każdym razem regulowana indywidualnie.
5. Instytucja nie buduje kolekcji, choć posiada zbiory.
6. Trudno mi o tym mówić, bo wydaje mi się, że poza kwestiami niezbyt wygórowanych honorariów, artyści nie odczuwają dyskomfortu współpracując z galerią. Na przestrzeni ostatnich lat problemem było odpowiednie dofinansowanie wystaw, choć z reguły dostosowywaliśmy nasze zamierzenia do możliwości.
Wojciech Kozłowski
Bunkier Sztuki, Kraków
1. Artyści, którym wystawy organizuje Galeria Bunkier Sztuki, najczęściej nie otrzymują honorariów gotówkowych, jeżeli to np. za projekt katalogu (ok. 2.000 zł).Galeria w miarę możliwości finansuje bądź dofinansowuje produkcję prac. Zdarza się również, że za wynagrodzenie uznaje się przekazanie artyście umówionej liczby katalogów bądź zakup prac. Artyści otrzymują wynagrodzenia za spotkania i wystąpienia towarzyszące wystawie. Wielkość nakładów na wystawę i charakter rozliczeń z artystą zależą od środków jakie udaje się zgromadzić na organizację wystawy.
2. Nie.
3. Tak.
4. Te kwestie rozwiązywane są indywidualnie, najczęściej w zamian za produkcję prac jedna z nich trafia do kolekcji Galerii.
5. Decyzję podejmuje Dyrektor Galerii, kolekcja powstaje w sposób opisany w punktach 1 i 4.
6. Obowiązki stron przy realizacji wystawy zawarte są w umowie. Jeżeli „skrojona” jest ona na miarę możliwości realizacyjnych i finansowych Galerii nie ma powodu by ze swych obowiązków się nie wywiązywała.
Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
1. Jeśli honorarium występuje to nie tyle jako stała wpisana w regulamin zasada, ale jako wynik negocjacji całości warunków realizacji wystawy indywidualnej. Artysta przedstawia swoje oczekiwania, które dotyczą zarówno honorarium, jak i kosztów przygotowania wystawy, publikacji itp. Organizator przedstawia swoje zestawienie nieuchronnych wydatków związanych z produkcją wystawy i możliwości ich pokrycia. Jest to punkt wyjścia do negocjacji.
Spośród wymienianych w ankiecie kosztów najczęściej występuje honorarium za wystawę, umowa o dzieło za projekt ekspozycji lub honorarium za wykonanie pracy dedykowanej tej konkretnie wystawie.
Nie wszyscy artyści są traktowani jednakowo. Jako bardziej zobowiązujące organizatora uzasadnienie wypłaty honorarium traktuje się przypadek artysty pochodzącego spoza Warszawy, a w związku z tym funkcjonującego w czasie przygotowania wystawy na innych warunkach niż artyści stołeczni (oczywiście osobną sprawą są koszty przyjazdów, zapewnienie zamieszkania i wyżywienia w Qchni Artystycznej).
Wysokość wynagrodzenia jest zależna od skali projektu, nakładu prac przygotowawczych, czasu i formy, zaangażowania w produkcję wystawy itd., przeważnie waha się – od 2.000zł do 5.000zł.
Równocześnie częściej niż oczekiwanie honorarium artysta przedstawia wymóg wkładu organizatora w produkcję lub oprawę prac, montaż filmów lub przygotowanie i druk katalogu czy też zakup do kolekcji – co w miarę możliwości jest realizowane. Zasadą jest przekazywanie artyście pełnej fotograficznej dokumentacji wystawy i minimum 25 egzemplarzy katalogu.
2. W bardzo rzadkich przypadkach artyści wypożyczający swe prace do wystaw zbiorowych oczekują – i otrzymują honorarium. Częściej, choć również rzadko, oczekują tego spadkobiercy artystów (czasem kolekcjonerzy prywatni).
3. Tak, wszystkie przypadki są rozpatrywane i negocjowane podobnie, chociaż artyści zagraniczni przedstawiają zazwyczaj wyższe wymagania niż krajowi, co w konkretnych przypadkach bywa uwzględniane. Dotyczy to w szczególności przypadków dłuższego zaangażowania artysty (lub jego galerii) w pracę poza własnym środowiskiem. A równocześnie artyści o wysokich pozycjach (np. Christian Boltanski, Yoko Ono, Bruce Nauman) najczęściej nie wymagają honorarium jako warunku realizacji projektu.
4. W przypadku prac produkowanych przez CSW stosowane są:
- zasada pierwokupu (depozyt z deklaracja zakupu w określonym umową czasie)
- zakup po cenie uwzględniającej wkład producenta
- darowizna
5. Dyrektor inicjuje powołanie Komisji Zakupów w związku z zamiarem zakupu dzieł, lub dzieła – bądź też powołuje Komisję Zakupów na wniosek kuratorów. Komisja wnioskuje o zakup przedstawiając proponowaną cenę. Po akceptacji wniosku przez Dyrektora Główny Inwentaryzator przygotowuje umowę z artystą.
65% prac obecnych w Kolekcji jest wynikiem zakupów, 15% to stałe depozyty; 25% to darowizny.
6. Do roku 2006 dotacja MKiDN na wydatki bieżące pozwalała na pokrycie kosztów utrzymania obiektów zespołu Zamku Ujazdowskiego i 5-hektarowego otoczenia Zamku oraz pensji załogi. Środki na realizację programu (a więc również zakupów) były pozyskiwane z dochodów własnych, udziału w programach operacyjnych MKiDN i wsparcia sponsorów.
W ciągu ostatnich 3 lat, m.in. w wyniku odebrania narodowym instytucjom kultury prawa udziału w programach operacyjnych MKiDN, warunki realizacji zadań statutowych uległy znacznemu pogorszeniu.
Przyznana na początku roku dotacja podmiotowa już nie wystarcza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania instytucji (jest niższa niż w latach poprzednich) – nie ma też gwarancji jej zwiększenia w sytuacjach awaryjnych. W związku z tym CSW często staje wobec dylematu: opłacenie np. kosztów energii, telefonów, wywózki śmieci – czy terminowe spełnienie słusznych oczekiwań artysty.
Wojciech Krukowski
Centrum Sztuki Współczesnej, Toruń
1. Budżety wystaw są tak konstruowane, aby uwzględniały honoraria artystów za udział w projekcie. Ich wielkość zależna jest od skali projektu (inne stawki obowiązują za udział w wystawie zbiorowej, inne za pracę nad wystawą solową, w ramach honorariów regulowane są również inne zobowiązania instytucji – jak honoraria związane z procesem produkcji np. za montaż materiału wideo, koszty wizyt studyjnych, koszty pobytu artysty, przejazdy, diety). Honoraria są bardzo zróżnicowane i negocjowane indywidualnie, niektórzy artyści mają własne stawki, pracują też z asystentami.
2. Jeśli artysta ma takie życzenie, instytucja wypłaca takie honorarium, negocjowane jest indywidualnie.
3. Tak, o ile stawki są proponowane przez instytucje i nie wymagają renegocjacji z artystami.
4. Praca wyprodukowana przez instytucję należy do artysty. Negocjacje w sprawie przekazania do kolekcji pracy wyprodukowanej przez instytucje rozpoczynają się w przypadku wystaw solowych, gdy produkcja prac przekracza kilka tysięcy złotych. Przekazanie pracy do kolekcji zależy jednak od specyfiki realizowanego projektu (niektóre realizacje ulegają zniszczeniu po zakończeniu wystawy) i zależy wyłącznie od dobrej woli artysty, nie jest regułą.
5. Proces decyzyjny do tej pory ulegał zmianom. Pierwsze zakupy do kolekcji były dokonane przez komisję powołaną przez Radę Programową, Stowarzyszenie Znaki Czasu oraz Dyrektora. Ostatnich zakupów dokonywała komisja złożona z zespołu merytorycznego CSW w porozumieniu z Dyrektorem, po wcześniejszym zaopiniowaniu listy zakupów przez Radę Programową CSW. Od 2009 roku zakupy są robione w oparciu o koncepcje związane z programem merytorycznym i misją instytucji. Zakupy w latach 2007-2008 związane były z ideą „kolekcji jako archiwum” zbierającego działania artystów związanych z regionem kujawsko-pomorskim.
6. Najwięcej problemów związanych jest z dostosowaniem realizacji projektu do możliwości budżetu.
CSW Kronika, Bytom
1. Artyści, którym Kronika organizuje wystawy, otrzymują honoraria. Nie mamy wyznaczonej stałej stawki – wysokość honorariów uzależniona jest od zmniejszającego się budżetu instytucji. Przeciętne honorarium za wystawę indywidualną wynosi 2.000 zł i wypłacane jest na zasadzie umowy o dzieło tytułem honorarium za wystawę.
Kronika stara się traktować zapraszanych przez siebie artystów jednakowo (co uzależnione jest, jak wyżej, od budżetu instytucji).
Produkcja prac czy druk katalogu etc. nie mają tu wpływu na wysokość honorarium, które nie jest wtedy pomniejszane.
Dodatkowe koszty: przejazdy, środki potrzebne dla dokonania researchu, noclegi są, za zgoda artysty, doliczane do kwoty honorarium (umowy o dzieło).
2. Honorarium przy wystawach zbiorowych wynosi średnio 500 zł. Jest ono większe w przypadku pozyskania przez Kronikę środków z grantów etc. na konkretne projekty.
3. Zasadniczo tak. Choć uwzględniając finansowe wymagania niektórych zaproszonych przez nas artystów, Kronika powiększa stawki honorarium, celem realizacji założonego programu.
4. Wszystkie prace produkowane bądź współprodukowane przez Kronikę przechodzą na własność i do dyspozycji artysty/artystki wraz z pełnią praw autorskich. Kronika prosi jednocześnie o zaznaczenie producenta pracy przy reprodukowaniu prac i ich dalszym prezentowaniu.
5. Kronika nie buduje swojej kolekcji.
6. Podstawowym, już wspomnianym problemem jest niski budżet instytucji i niejednokrotny dylemat: realizować założony program czy trzymać się zasady, że największy procent wydatków instytucji powinny stanowić kwoty przeznaczane na honoraria i produkcje prac.
Stanisław Ruksza
Galeria Wozownia, Toruń
1. Wypłacamy honoraria na zasadzie umowy o dzieło autorom tekstów do katalogów, autorom zdjęć, aranżerom, kuratorom, projektantom katalogów i innych druków towarzyszących wystawie, honoraria za wykład itp. Kwoty są umowne.
2. Nie otrzymują.
3. Artyści w ogóle nie są traktowani identycznie, ani polscy, ani zagraniczni.
4. Jeśli chodzi o elementy pracy typu instalacja/aranżacja wykonywanej dla galerii, to bywa różnie. Często są to elementy jednorazowe. Jeśli nie, to te i inne prace, w których tworzeniu galeria partycypowała, zazwyczaj zatrzymuje artysta. Nie mamy standardów postępowania, nigdy też nie mieliśmy problemów. O ile wiem, artyści też nie.
5. Mamy kolekcję, ale jej nie rozbudowujemy
6. Chyba dobrze byłoby doprecyzować pytanie. Bo jeśli chodzi o wyższe honoraria, to problemem jest oczywiście wysokość budżetu.
Anna Jackowska, Galeria Wozownia w Toruniu
Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, Radom
1. Tak, artyści otrzymują honoraria. Honorarium wypłacane jest w zależności od zakresu powierzonych czynności. Zawsze w umowie jest formuła dotycząca praw autorskich do reprodukcji. Nie wszyscy artyści traktowani są jednakowo. Przeciętne honorarium wynosi 1.500 zł. Jego wysokość uzależniona jest od wkładu pracy w przygotowanie oraz indywidualnych negocjacji. Zdarza się, że w przypadku druku katalogu lub produkcji pracy traktuje się je jako formę wynagrodzenia. Zakupy do kolekcji odbywają się na szczególnych zasadach.
2. Tak, otrzymują. Wynosi ono przeciętnie ok.1.000 zł.
3. To pytanie nie dotyczy MCSW „Elektrownia”. Na razie prowadzimy współpracę na rynku polskim.
4. Te kwestie rozwiązuje się indywidualnie.
5. Budujemy własną kolekcję, stanowiącą dopełnienie Radomskiej Kolekcji Sztuki Współczesnej. Decyzje są kolektywne. Kolekcja uzupełniana jest na drodze zakupów z udziałem Komisji Zakupów oraz darów artystów.
6. Nie napotykamy. Lubimy się wzajemnie i szanujemy.
Zbigniew Belowski, dyrektor artystyczny MCSW Elektrownia Radom
Muzeum Narodowe w Poznaniu
Szanowni Państwo,
Odmawiam udzielenia szczegółowych informacji na tego typu pytania. Kwestie dotyczące honorariów i sam charakter umów nie są sprawami do upubliczniania. Mogę tylko stwierdzić, że stopień zaangażowania Muzeum Narodowego w Poznaniu w realizację wystawy ma za każdym razem wysoki poziom finansowy i organizacyjny – choćby z uwagi na oprawę edytorską i aranżacyjną naszych wystaw i honorariów z tym związanych także. Muzeum organizowało wystawy artystom współczesnym z kraju i zagranicy, za każdym razem organizacja wystawy wiąże się z innymi problemami natury prawnej i finansowej, więc odpowiadanie na Państwa pytania - z punktu widzenia naszej instytucji - nie da żadnego obrazu. Nie ma jednej umowy, którą odtwarzamy za każdym razem z żyjącym artystą, bo każda wystawa jest inna, wymaga innych działań i wiąże się z innym zaangażowaniem finansowym artysty i muzeum.
Z wyrazami szacunku
dr Adam Soćko, Zastępca Dyrektora ds. Naukowych
Muzeum Sztuki w Łodzi
1. Praktyka jest zróżnicowana. Wiele zależy od środków, jakimi instytucja dysponuje, a także od charakteru projektu. Jeżeli polega on na czymś więcej niż zestawieniu już istniejących prac (albo artysta jest również kimś w rodzaju kuratora), staramy się honorarium wypłacić. Jest to na ogół wynagrodzenie za opracowanie koncepcji wystawy. Wysokość honorarium jest określana w wyniku rozmów z artystą. Zależy od skali projektu, a także od pozycji artysty. Trudno określić wysokość przeciętnego honorarium, gdyż indywidualnych wystawy w ciągu ostatnich 3 lat (a tylko do tego okresu się odnoszę) było zaledwie kilka i w każdej z nich partycypacja artysty miała inny charakter – są to więc sytuacje nieporównywalne. Najwyższe honorarium opiewało na kwotę 5.000 zł.
Osobną sprawą są akcje, performensy, interwencje np. w przestrzeń kolekcji – za takie działania wypłacamy honoraria regularnie, w wysokości od 500 do 3.000 zł (w tym ostatnim przypadku kwota również obejmowała koszty związane z przygotowaniem projektu).
2. Za samo wypożyczenie prac artyści dostają wynagrodzenie bardzo rzadko – niezależnie od tego czy są artystami polskimi, czy zagranicznymi. W tych nielicznych przypadkach kiedy było wypłacane, kwoty oscylowały w okolicy 1.500 zł.
3. Nie ma znaczenie kraj pochodzenia artysty. Liczy się wartość i znaczenie projektu.
4. Jeżeli Muzeum produkuje prace, zdarza się, że w konsekwencji dokonuje ich zakupu w cenie pomniejszonej o koszt produkcji, bądź tez z kilku wyprodukowanych otrzymuje jedną lub dwie na własność. Jest to każdorazowo uzgadniane z artystą.
5. Kuratorzy zgłaszają swoje propozycje, komisja nabywania poddaje je pod dyskusję, ostateczną decyzję podejmuje dyrektor. Dzieła są nabywane ze środków pochodzących z różnych źródeł (publicznych i prywatnych), ponadto pozyskiwane w formie długoterminowych depozytów od kolekcjonerów i samych artystów (rzadko). Ponadto zbiory Muzeum wzbogacają (w formie wiecznego depozytu) prace nabywane przez Łódzką Zachętę, która przy rozwijaniu swojej kolekcji ściśle współpracuje z dyrekcją Muzeum Sztuki.
6. Muzeum zawsze wywiązuje się z zaciągniętych wobec artystów zobowiązań. Finansowy wymiar tych zobowiązań jest natomiast ograniczony chronicznym niedoborem środków, na jaki od kilku lat (od momentu powstania ms2) cierpi nasza instytucja.
Muzeum Sztuki Nowoczesnej, Warszawa
1. Staramy się wypłacać honoraria jako honoraria. Największe honorarium wypłacamy za przygotowanie wystawy indywidualnej lub specjalnego projektu dla muzeum. W naszej obecnej praktyce były to sumy od 1.000 do 20.000 zł. Są to sumy uznaniowe i negocjowane z artystami, ale związane ze skalą projektu i stopniem zaangażowania artysty. Częściowo zależą niestety od budżetu danego projektu. Ale do tej pory wszyscy współpracujący z nami artyści otrzymali honorarium (choć czasem z opóźnieniem). Do płacenia honorariów w innej formie – na przykład ukrytego w produkcji pracy, mogą nas skłonić jedynie trudności podatkowe występujące czasem w relacjach z niektórymi krajami spoza Unii Europejskiej.
Generalnie płacimy wszystkim, choć mało, za teksty. Za prawa do reprodukcji płacimy właścicielom, ale do tej pory nigdy nie płaciliśmy artystom.
Czasami artyści rezygnują z honorarium, traktują to jako formę pomocy muzeum w budowie.
W pracy z artystami, którzy – po publiczności – są dla instytucji najważniejsi, istotna jest dobra współpraca, zrozumienie i wspólny cel: wyprodukowanie i zaprezentowanie jak najlepiej pracy artysty. Nie zastąpią tego żadne zewnętrzne przepisy ani reguły.
2. Nigdy nie płaciliśmy artystom honorarium za prace wypożyczone, chyba że były to prace wymagające instalacji z ich udziałem, renowacji lub jakiegoś innego specjalnego zaangażowania ze strony artysty.
3. Tak
4. Prace produkowane przez muzeum są zawsze własnością artysty. Jeżeli muzeum zakupuje od artysty wyprodukowaną uprzednio pracę, odejmuje koszty produkcji od ceny. Jeżeli nie zakupuje wyprodukowanej pracy, stara się zawrzeć z artystą lub jego galeria umowę, zgodnie z którą jeżeli praca zostanie sprzedana w ciągu następnych pięciu lat, muzeum otrzyma zwrot kosztów produkcji.
5. Muzeum powołało komisje zakupów, w tej chwili złożoną z kuratorów Muzeum, w przyszłości będzie to komisja międzynarodowa. Przygotowałam i przedstawiłam Ministrowi Bogdanowi Zdrojewskiemu ogólne założenia budowy kolekcji Muzeum, których się trzymamy. W czasie posiedzeń komisji proponujemy prace (zgodnie z założeniami), dyskutujemy, sprawdzamy ceny i decydujemy o zakupach.
6. Nierealistyczny budżet mojej instytucji, który nie pozwala na realizację jej misji i celów statutowych, w tym godną współpracę z artystami.
Joanna Mytkowska
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
1. Polityka galerii jest kształtowana od dwóch – trzech lat, tj. od kiedy problem ten został poruszony na Radzie Programowej Zachęty.
Przy organizacji dużych wystaw indywidualnych artystów Galeria negocjuje i podpisuje z artystą umowę regulującą warunki współpracy i zobowiązania obu stron.
W zależności od projektu i rodzaju współpracy artysta otrzymuje honorarium za projekt ekspozycji, za projekt / koncepcję katalogu lub za współpracę przy wystawie (wtedy zawiera się też prawa do użyczenia archiwalnych zdjęć czy tekstów w katalogu) czy też za produkcję dzieła na wystawę. Przy wystawach współorganizowanych nieraz honoraria bierze na siebie instytucja współorganizująca, zdarzało się, że artysta otrzymywał stypendium „na przygotowanie wystawy” z MKiDN.
Trudno mówić o średnich honorariach. Każda umowa jest negocjowana indywidualnie i zawiera specyficzne warunki dotyczące produkcji tej szczególnej wystawy. Zwykle honoraria zamykają się w przedziale 2.000-7.000 zł (brutto). Nieco wyższe są honoraria za Biennale w Wenecji, które dysponuje osobnym stałym budżetem (10.000-20.000 zł brutto), z tym że honoraria te muszą się zmieścić w ogólnym (stałym) budżecie wystawy.
Nie płacimy honorariów za mniejsze projekty, za wystawy niskobudżetowe (Mały Salon, Kordegarda itp.).
Przy produkcji katalogu artysta otrzymuje honorarium za wywiad (razem z osobą wywiadującą), honoraria za teksty powstałe na zamówienie do katalogu (wg stawek redakcyjnych) oraz za projekt graficzny i koncepcję (o ile jest autorem projektu graficznego). Druk katalogu nie jest traktowany jako honorarium, natomiast przy ograniczonym budżecie galeria robiąc wystawę nie zawsze zapewnia katalog.
Zakup pracy do kolekcji nie jest traktowane jako wynagrodzenie.
Wkład galerii w produkcję pracy nie jest traktowane jako wynagrodzenie.
Natomiast zobowiązania, które bierze na siebie Galeria (w tym produkcja pracy, druk katalogu, konserwacja i inne), przy ograniczonym budżecie na projekt, są brane pod uwagę przy negocjacjach stawki honorarium. Brana – przez obie strony – jest też obecność artysty na rynku komercyjnym (artyści obecni mocno na rynku sztuki, szczególnie zagraniczni, nie otrzymują honorariów)
2. Zachęta nie płaci artystom honorariów za udział w wystawach zbiorowych ani za wypożyczenia prac. Honoraria otrzymują performerzy oraz artyści, którzy na wystawę przygotowują specjalny projekt – najczęściej na zasadzie umowy o dzieło lub zapewnienia materiałów czy opłacenia usług plus umowa o dzieło. Trudno jest mówić w tym przypadku o „średnim honorarium” – jest ono uzależnione od rodzaju projektu, który galeria chciałaby zamówić u artysty na wystawę, propozycji artysty i jednocześnie od budżetu całej wystawy.
Wyjątkiem jest tu udział w wystawie Spojrzenia, której budżet w całości sfinansowany jest przez Fundacje Deutsche Bank i gdy artyści otrzymują honorarium za udział w wystawie w wysokości 2.000 zł brutto.
Artyści przyjeżdżający na otwarcie otrzymują zwrot kosztów podróży, opłaca im się hotel lub pokój gościnny, ewentualnie diety 23 zł, a w przypadku artystów zagranicznych ok. 100 zł. Artystom uczestniczącym w spotkaniu z publicznością, warsztatach KMS (Klubu Miłośników Sztuki) organizowanych przy okazji wystawy lub w wykładzie czy panelu płaci się wg stawek działu edukacji.
Przy produkcji katalogów wystaw zbiorowych galeria pokrywa koszty zrobienia zdjęcia dzieła na potrzeby katalogu oraz płaci artystom za nowe teksty (zamówione) według stawek redakcyjnych. Nie płaci zwykle za zdjęcia i teksty istniejące wcześniej, użyczone przez artystę na potrzeby katalogu wystaw zbiorowych. W przypadku wywiadów z artystami procedura jest identyczna jak przy katalogach indywidualnych (honorarium dostaje i przeprowadzający wywiad, i udzielający wywiadu).
3. Odmienne są diety artystów polskich i zagranicznych, ale wynika to z uwarunkowań prawnych. Diety artystów zagranicznych są uznaniowe i wynoszą ok. 100 zł, diety artystów polskich w Polsce wynoszą 23 zł (zgodnie z prawem ustalonym przez Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej). W przypadku gdy artysta polski wyjeżdża za granice w związku z wystawą organizowaną przez Zachętę, a zgodnie z umową pomiędzy instytucjami diety płaci Zachęta, wówczas dieta artysty polskiego za granicą wynosi ok. 42-45 euro, tyle samo ile każdego innego pracownika (wysokość ustalona przez Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej). W przypadku diet dojazdowych i hotelowych obowiązują go te same prawa i standardy co pracownika zatrudnianego przez Zachętę.
W przypadku honorariów artyści traktowani są w zależności od projektu/wystawy. Artyści zagraniczni nie dostają honorariów za udział w wystawie czy też za wystawę monograficzną (czy też za współpracę nad wystawą). Nie płaci im się za użyczone na potrzeby katalogu teksty czy zdjęcia, chyba że objęte są one prawami autorskimi osób trzecich. Płaci im się honoraria za wykonanie zamówionego na wystawę dzieła, ale też nie jest to standard (Luc Tuymans – nie, Gustav Metzger – tak). W przypadku umów o dzieło, o ile nie przedstawią stosownego certyfikatu podatkowego, odlicza im się 40-procentowy podatek (artyści polscy – 10 proc.).
W przypadku współpracy z artystą, który posiada studio (czyli firmę go obsługującą, zatrudnionych przez siebie ludzi), płaci się koszty przygotowań zgodnie z fakturą wystawioną przez studio. Koszty te są wcześniej negocjowane i zawierane w budżecie, a zależą również od stopnia złożoności projektu – trudno tu więc mówić o „średnich stawkach”.
4. W przypadku artystów zagranicznych, którym współ-produkujemy prace, nie pozyskujemy ich do kolekcji, nie kupujemy (z uwagi na specyfikę naszej kolekcji). Nasze prawa jako producenta zabezpieczamy w osobnych umowach dotyczących warunków prezentowania tej pracy w przyszłości przez artystę, ewentualnie zabezpieczamy sobie prawa do wizerunku.
W przypadku artystów polskich sytuację zwykle regulują zawierane z artystą i reprezentującą go galerią umowy. Gdy Zachęta współ-produkuje prace partycypując w kosztach powyżej ok. 10-15 tys. zł, a powstaje praca w edycji (wideo), zwykle zabezpiecza sobie prawo do egzemplarza producenckiego. Gdy Zachęta pokrywa całość lub większość kosztów związanych z produkcją pracy „nieedycyjnej” i nie zamierza zakupić jej do kolekcji, a koszty produkcji są wysokie, umową reguluje się sposób zwrotu części kosztów w przypadku sprzedaży dzieła.
5. Komisja zakupów złożona z kuratorów Zachęty dyskutuje i głosuje propozycje na posiedzeniach komisji, biorąc pod uwagę profil kolekcji. Zakupy do kolekcji uwarunkowane są pozyskaniem osobnego budżetu (spoza budżetu galerii).
6.
Problemy:
a) brak zwyczajowych standardów i procedur w tej dziedzinie (brak mocnych organizacji zarządzających prawami);
b) rzeczywistość budżetowa, tj. brak budżetu na działalność programową. Organizator (w przypadku Zachęty – MKiDN) zapewnia budżet pozwalający na utrzymanie zabytkowego gmachu w stanie niepogorszonym (bez remontów) i koszty stałe. Pieniądze na wystawy muszą być wypracowywane lub pozyskane z dodatkowych źródeł. Budżet wystawy – każdorazowo zatwierdzany w danej sytuacji finansowej. Stąd skłonność (konieczność) do negocjacji i obniżania budżetów, by weszły w fazę realizacji;
c) brak standardów we współpracy z reprezentującymi artystę galeriami komercyjnymi.
czwartek, 25 lutego 2010
Pełna lista sygnatariuszy apelu Obywateli Kultury do Prezesa Rady Ministrów
W dalszym ciągu zbieramy podpisy pod adresem obywatele.kultury@gmail.com
Pod apelem Obywateli Kultury do Prezesa Rady Ministrów podpisali się:
Magdalena Abakanowicz, rzeźbiarka, odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Adam Adach, artysta malarz
Jan Tomasz Adamus, dyrygent, dyrektor artystyczny i naczelny Capella Cracoviensis
Paweł Althamer, rzeźbiarz i performer, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art i nagrody Kreatora Kultury tygodnika "Polityka"
Agnieszka Arnold, dokumentalistka, reżyser i reporterka telewizyjna
Weronika Bachman, Muzeum – Pałac w Wilanowie
Krzysztof Baculewski, kompozytor
Magdalena Baczewska, pianistka
Małgorzata Baczewska, muzyk, Orquesta Sinfonica de Castilla y Leon
Piotr Balcerowicz, filozof, orientalista, profesor Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej
Jakub Banasiak, krytyk sztuki, redaktor magazynu "Obieg", Stowarzyszenie 40000 Malarzy
Waldemar Baraniewski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Łukasz Barczyk, reżyser filmowy
Anna Bargiel, kuratorka Małego Klubu Bunkra Sztuki
Andrzej Bart, pisarz i scenarzysta
Anna Bartkowicz, tłumaczka
Marcin Bartnikowski, aktor, kierownik artystyczny Teatru Malabar Hotel, Wykładowca Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza / Wydziału sztuki Lalkarskiej w Białymstoku
Joanna Bator, pisarka i publicystka
Jerzy Bauer, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Łodzi
Anna Baumgart, artystka
Piotr Bazylko, kolekcjoner
Krzysztof Bednarski, artysta rzeźbiarz
Sarmen Beglarian, kurator
Zbigniew Benedyktowicz, antropolog kultury, redaktor naczelny kwartalnika "Konteksty"
Filip Berkowicz, pełnomocnik Prezydenta Krakowa ds. Kultury, dyrektor artystyczny Festiwali Misteria Paschalia i Sacrum Profanum
Ola Berłożecka, kuratorka
Marta Białek-Graczyk, animatorka kultury, prezeska Towarzystwa Inicjatyw
Twórczych "ę"
Krzysztof Bilica, muzykolog, redaktor dwutygodnika „Ruch Muzyczny”
Anna Bikont, publicystka, laureatka Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Łukasz Biskupski, Muzeum Sztuki w Łodzi, Stowarzyszenie Inicjatyw Miejskich Topografie
Jacek Bocheński, pisarz, b. prezes Polskiego PEN Clubu, odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Agata Bogacka, artystka
Wojciech Bonowicz, poeta, publicysta, Kraków
Włodzimierz Borodziej, profesor historii, Uniwersytet Warszawski
Magdalena Borowiec
Michał Borowik, kolekcjoner
Kazimierz Brakoniecki, poeta, krytyk literacki, animator kultury, odznaczony Laurem UNESCO za twórczość i upowszechnianie kultury narodowej
Małgorzata Braunek, aktorka
Michał Bristiger, muzykolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Alina Brodzka-Wald, literaturoznawca, profesor Instytutu Badań Literackich PAN
Michał Bron Jr, Uniwersytet Södertörn, Sztokholm
Michael Bryś, Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej we Wrocławiu, Fundacja Bente Kahan
Agnieszka Brzeżanska, artystka
Adam Budak, kurator, dyrektor Kunsthaus Graz
Artur Burszta, dyrektor wydawnictwa Biuro Literackie
Anna R. Burzyńska, krytyk teatralny, redaktor dwumiesięcznika "Didaskalia", asystent w Katedrze Teatru UJ
Max Cegielski, dziennikarz, pisarz, animator kultury
Tadeusz Cegielski, prodziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Marek Cegieła, tłumacz literacki, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Artur Celiński, "Res Publica Nowa", zastępca wydawcy
Paulina Chapko
Zofia Chechlińska, muzykolog, redaktor wydań Fryderyka Chopina
Regina Chłopicka, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Beata Chmiel, członek Rady Programowej Centrum Sztuki Współczesnej
Bożena Chołuj, profesor, kierowniczka Katedry Polsko-Niemieckich Związków Kulturowych i Literackich oraz Gender Studies Uniwersytetu Viadrina
Łukasz Chotkowski, dramaturg, reżyser, Teatr Polski Bydgoszcz
Sylwia Chutnik, pisarka i działaczka społeczna, laureatka Paszportu "Polityki"
Andrzej Chyra, aktor Nowego Teatru, laureat Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza
Magdalena Cielecka, aktorka Nowego Teatru w Warszawie, laureatka Herald Angel Award na Festiwalu w Edynburgu
Rafał Ciesielski, muzykolog, Uniwersytet Zielonogórski
Danuta Cirlić-Straszyńska, tłumaczka
Maciej Cisło, poeta, laureat Nagrody im. Barbary Sadowskiej za całokształt twórczości
Aleksandra Cwen, aktorka Teatru im Jana Kochanowskiego w Opolu
Tomasz Cymerman, aktor Wrocławskiego Teatru Współczesnego, członek zarządu Fundacji Centrala71
Tomasz Cyz, muzykolog, redaktor naczelny dwutygodnik.com
Anna Czajka, kulturoznawca
Leszek Czajka, Galeria WizyTUjąca
Przemysław Czapliński, literaturoznawca i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Agnieszka Czarnecka, właścicielka galerii Czarna w Warszawie
Sławomir Stanisław Czarnecki, kompozytor, profesor Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, prezes Fundacji im.Józefa Elsnera
Marcin Czarnik, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Justyna Czechowska, koordynatorka projektów kulturalnych, tłumaczka
Grzegorz Czekański, Redakcja Portalu Księgarskiego
Magdalena Czubińska, historyk i krytyk sztuki, Muzeum Narodowe w Krakowie
Krzysztof Czyżewski, animator kultury, eseista, tłumacz, dyrektor Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach, ambasador Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego
Małgorzata Dawidek-Gryglicka, artystka, historyczka sztuki
Jacek Dehnel, pisarz
Romuald Demidenko, historyk sztuki, kurator
Wiktor Dłuski, tłumacz
Marianna Dobkowska, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Piotr Dobrołęcki, redaktor naczelny Magazynu Literackiego "Książki"
Krzysztof Dorosz, eseista i publicysta
Tadeusz Drewnowski, literaturoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Janusz Drzewucki, poeta, krytyk literacki, redaktor naczelny Spółdzielni Wydawniczej "Czytelnik"
Marta Dzido, pisarka
Ludwik Erhardt, kompozytor, pisarz
Elżbieta Ficowska, pisarka, działaczka podziemnej opozycji
Stanisław Fijałkowski, malarz i grafik, oznaczony Złotym Medalem Gloria Artis
Izabela Filipiak, pisarka i pracownik naukowy UG
Mirosław Filonik, artysta
Irena Filus, red. naczelna Gazety Paryskiej, odznaczona Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury
Stanisław Fiuk-Cisowski, reżyser
Robert Fizek, historyk sztuki
Jarosław Fliciński, artysta
Darek Foks, poeta i prozaik, redaktor miesięcznika "Twórczość"
Halina Gacka-Krzysztofik, nauczyciel gry na fortepianie
Damian Gajda, krytyk literacki
Dariusz Gawin, historyk, laureat Nagrody im. Andrzeja Kijowskiego, z-ca dyrektora Muzeum Powstania Warszawskiego
Małgorzata Gąsiorowska, publicysta muzyczny
Marcin Giżycki, filmoznawca, historyk sztuki
Dorota Głażewska, "Krytyka Polityczna", dyrektor finansowy
Agnieszka Gołaszewska
Zofia Gołubiew, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
Łukasz Gorczyca, Galeria Raster, Warszawa
Aleksander Gowin, historyk sztuki
Rafał Góralski, Galeria Rusz
Joanna Górska, Galeria Rusz
Agnieszka Graff, pisarka, tłumaczka, publicystka
Joanna Grochulska, dramaturg
Nicolas Grospierre, artysta, fotograf
Joanna Grotkowska, dziennikarka Programu 2 Polskiego Radia, Fundacja Polskiej Rady Muzycznej
Irena Grudzińska-Gross, profesor historii literatury i historyk idei, dyrektor Instytutu Nauk Humanistycznych Boston University
Piotr Gruszczyński, krytyk teatralny, dramaturg
Remigiusz Grzela, prozaik, poeta, dramaturg
Aneta Grzeszykowska, artystka
Jacek Gutorow, poeta, tłumacz, krytyk literacki
Danuta Gwizdalanka, muzykolog
Remigiusz Hanaj, muzyk, animator kultury
Julia Hartwig, poetka, odznaczona Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Magda Heydel, tłumaczka, krytyk, wykładowca w Uniwersytecie Jagiellońskim
Inga Iwasiów, krytyk literacki i pisarka, redaktor naczelna dwumiesięcznika "Pogranicza", profesor Uniwersytetu Szczecińskiego
Zofia Jabłonowska-Ratajska, historyk sztuki, publicystka
Maciej Jabłoński, muzykolog, Katedra Muzykologii UAM w Poznaniu
Wojciech Jachimowicz, redaktor naczelny „Merkuriusza Regionalnego”
Monika Jadzińska, konserwator dzieł sztuki, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Rafał Jakubowicz, artysta
Hatif Janabi, poeta, pisarz, tłumacz, pracownik Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Waldemar Janaszkiewicz, Przewodniczący Stowarzyszenia Księgarzy Polskich
Krystyna Janda, aktorka, odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
Maria Janion, historyczka literatury, profesor w Instytucie Badań Literackich, laureatka m.in. Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Elżbieta Janicka, artystka wizualna, eseistka
Zuzanna Janin, artystka, prezeska Fundacji Lokal Sztuki
Anna Janko, poetka, pisarka i krytyk literacki
Grzegorz Jankowicz, wiceprezes Fundacji Korporacja Ha!art, redaktor działu kultury "Tygodnika Powszechnego"
Jakub Jankowski, tłumacz z języka portugalskiego i hiszpańskiego
Anita Halina Janowska, muzyk, dr nauk humanistycznych, pisarka
Katarzyna Janowska, redaktor naczelna tygodnika „Przekrój”
Tomasz Janowski, zastępca dyrektora naczelnego TR Warszawa
Paweł Jarodzki, profesor Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu
Izabela Jarosińska, historyk literatury
Elżbieta Jasińska-Jędrosz, muzykolog
Zdzisław Jaskuła, poeta, krytyk literacki i reżyser teatralny
Patrycja Jastrzębska, historyczka i krytyczka sztuki
Jarosław Jaworski, Fundacja Biuro Kultury, Międzynarodowy Festiwal Filmowy Tofifest
Katarzyna Józefowicz, rzeźbiarka, profesor Akademii Sztuk PIęknych w Gdańsku
Eugeniusz Kabatc, pisarz i tłumacz
Jan A.P. Kaczmarek, kompozytor, autor muzyki filmowej, laureat Oscara
Jan Kaczorowski, Narodowe Centrum Kultury
Michał Kaczyński, Galeria Raster, Warszawa
Gabriel Leonard Kamiński, Redakcja Portalu Księgarskiego
Paweł Kamiński, kurator i dziennikarz
Dominik Karski, kompozytor
Marta Keil, kurator programu teatralnego, Instytut Adama Mickiewicza
Marek Kędzierski, pisarz, reżyser, tłumacz
Agnieszka Kilian, tłumaczka
Tomasz Kitliński, filozof
Grzegorz Klaman, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, Instytut Sztuki Wyspa
Jan Klata, dramaturg i reżyser teatralny, laureat Nagrody im. Konrada Swinarskiego i Lauru Konrada
Maja Kleczewska, reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Katarzyna Klimkiewicz, reżyserka, Stowarzyszenie Film 1,2
Piotr Klinger, tłumacz, dramaturg
Ryszard W. Kluszczyński, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Katedry Mediów i Kultury Audiowizualnej
Magdalena Kłos-Podsiadło, wydawnictwo Wytwórnia
Michał Kmiecik, wydawnictwo Qulturap
Leszek Knaflewski, artysta
Eugeniusz Knapik, profesor, kompozytor
Krzysztof Knittel, kompozytor, prezes Polskiej Rady Muzycznej
Krystyna Kofta, pisarka
Michał Komar, pisarz i eseista, profesor Collegium Civitas
Jacek Kondracki, scenarzysta filmowy
Natalia Korczakowska, reżyserka teatralna, scenografka
Jacek Korczakowski, prezes Związku Polskich Autorów i Kompozytorów ZAKR
Jerzy Kornowicz, kompozytor, prezes Związku Kompozytorów Polskich
Piotr Kosiewski, historyk i krytyk sztuki
Dariusz Kosiński, dyrektor programowy Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Violetta Kostka, Akademia Muzyczna w Gdańsku
Elżbieta Kościelak, galerzysta, historyk sztuki
Izabela Kowalczyk, historyczka sztuki
Magdalena Kowalska, tłumaczka
Grzegorz Kowalski, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Edyta Kozak, prezes Fundacji Ciało / Umysł
Katarzyna Kozyra, rzeźbiarka, twórczyni instalacji i sztuki wideo
Piotr Krajewski, dyrektor artystyczny Centrum Sztuki+B125 WRO we Wrocławiu
Marika Krajniewska, właścicielka Wydawnictwa Papierowy Motyl, pisarka
Zygmunt Krauze, kompozytor
Marek Krawczyk, prezes zarządu Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu
Wojciech Krukowski, Dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Krystyna Krynicka, wydawca, Kraków
Ryszard Krynicki, poeta, tłumacz i wydawca
Ireneusz Krzemiński, socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Józef Krzysztofik, inżynier, inżynier mechanik
Monika Krzysztofik, muzyk orkiestrowy
Olga Krzyżanowska, lekarz, b. wicemarszałek Sejmu RP
Łukasz Kubala, filmoznawca, medioznawca
Wojciech Kuczok, pisarz
Dorota Kudelska, adiunkt, Katedra Historii Sztuki Nowoczesnej KUL
Zofia Kulik, artystka
Piotr Kurka, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu
Roman Kurkiewicz, dziennikarz
Dominik Kuryłek, historyk sztuki, kurator
Iwona Kurz, Instytut Kultury Polskiej UW
Katarzyna Kuszyńska, dziennikarka
Borys Lankosz, reżyser
Aleksander Lasoń, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Katowicach
Andrzej Leder, filozof kultury i psychoterapeuta
Elżbieta Lempp, fotografik
Julia Leopold, kuratorka, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
Paweł Leszkowicz, historyk sztuki, kurator
Marta Leśniakowska, prof., historyczka sztuki, wykładowca akademicki, pracownik naukowy Instytutu Sztuki PAN
Joanna Leśnierowska, Art Stations Foundation, Poznań
Zbigniew Libera, artysta
Marta Lipczyńska-Gil, właścicielka wydawnictwa Hokus-Pokus, redaktor naczelna kwartalnika "Ryms"
Ewa Lipska, poetka, wiceprezes Polskiego PEN Clubu
Jarosław Lipszyc, prezes Fundacji Nowoczesna Polska
Sława Lisiecka, tłumaczka
Natalia Lorenc, fotograf
Krystian Lupa, reżyser i pedagog, laureat Europejskiej Nagrody Teatralnej
Magdalena Łazarkiewicz, reżyserka filmowa
Marcel Łoziński, reżyser filmowy i dokumentalista, laureat nagrody FIPRESCI
Mikołaj Łoziński, pisarz
Agata Urszula Łyżnik, studentka kulturoznawstwa SWPS
Agnieszka Maciejowska, tłumaczka
Barbara Madajczyk-Krasowska, dziennikarka, publicystka
Paweł Madej, fotografik
Sławomir Magala, profesor Erasmus University w Rotterdamie
Jacek Maj, historyk sztuki, dyrektor Collegium Artium
Magdalena Majewska, art worker
Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, przewodniczący Krajowej Rady Bibliotecznej
Kamil Malinowski, niezależny kurator
Wojciech Marczewski, reżyser i scenarzysta, Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy
Janusz Marek, kurator teatru i tańca, Fundacja Sztuka i Współczesność, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Małgorzata Małaszko-Stasiewicz, p.o. Dyrektora Programu 2 PR
Janusz Margański, pisarz, tłumacz
Krzysztof Materna, reżyser
Magdalena Materna, Fundacja Open Art Projects
Piotr Matywiecki, poeta i eseista, laureat Nagroy Literackiej miasta Gdynia
Adam Mazur, redaktor naczelny magazynu "Obieg"
Agnieszka Mazur, Narodowe Centrum Kultury
Katarzyna Mazurkiewicz, zastępca dyrektora ds. rozwoju Kultury Narodowego Centrum Kultury
Michał Merczyński, dyrektor Narodowego Instytutu Audiowizualnego NInA i Malta Festival Poznań
Krzysztof Meyer, kompozytor, pedagog, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Akademii Muzycznej w Krakowie
Jacek Michalak, Atlas Sztuki, Łódź
Bogumił Mika, doktor, Uniwersytet Sląski w Katowicach
Justyna Miklasiewicz, malarka
Joanna Mikulska, animatorka kultury, teatrolożka
Jarosław Minkowicz, reżyser
Małgorzata Mleczko, Fundacja No Local
Elżbieta Moczarka, Narodowe Centrum Kultury
Jarosław Modzelewski, malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Anna Molska, artystka
Grażyna Molska, scenograf i producent filmowy
Dorota Monkiewicz, krytyk sztuki i kuratorka,
Agnieszka Morawińska, dyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Anna Mrozewicz, nauczyciel akademicki, UAM Poznań
Krzysztof Myszkowski, pisarz, redaktor naczelny "Kwartalnika Artystycznego"
Konrad Myślik, publicysta, członek Wydziału Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa
Joanna Mytkowska, dyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Luiza Nader, historyczka sztuki, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Anna Nasiłowska, pisarka, krytyk literacki, badaczka literatury
Aldona Nawrocka, kompozytorka, pianistka i pedagog, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
Leonard Neuger, historyk literatury i tłumacz, profesor j i dyrektor Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Sztokholmskiego
Małgorzata Niedzielko, artystka
Maciej Nowak, dyrektor Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie, odznaczony Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Stanisław Obirek, nauczyciel akademicki
Karolina Ochab, dyrektor Nowego Teatru w Warszawie
Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego
Anna Onichimowska, pisarka
Ludmiła Orłowska, nauczyciel w Liceum Plastyczne w Bydgoszczy
Witold Orski, fotograf, dokumentalista
Andrzej Ossowski, pracownik kultury/oświaty, Lubin
Edward Pałłasz, kompozytor, b. prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
Maria Parczewska, kurator Laboratorium Edukacji Twórczej Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski
Joanna Pawlik, artystka
Katarzyna Pelczarska, Redakcja "Portalu Księgarskiego"
Krzysztof Penderecki, kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, odznaczony Orderem Orła Białego
Zbigniew Penherski, kompozytor
Oiko Petersen, fotograf
Anna Pęcherzewska-Hadrych, kompozytorka
Tomasz Piątek, pisarz, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Jerzy Pilch, pisarz, felietonista, dramaturg i scenarzysta, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich i Nagrody NIKE
Piotr Piotrowski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie
Barbara Piwowarska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Tomasz Płuciennik, redaktor TVP Kultura
Marek Podhajski, muzykolog i kompozytor,profesor Akademii Muzycznej w Gdańsku
Rafał Podraza, dziennikarz, poeta, autor tekstów piosenek
Adam Pogorzelski, prezes zarządu Fundacji Miasto
Jan Polkowski, poeta, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
Adam Pomorski, tłumacz, prezes Polskiego PEN Clubu
Jacek Poniedziałek, aktor Teatru Nowego w Warszawie
Maria Anna Potocka, krytyk i kuratorka sztuki, dyrektorka Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
Barbara Przybyszewska-Jarmińska, Instytut Sztuki PAN
Andrzej Przywara, historyk sztuki, kurator, prezes Fundacji Galerii Foksal
Anna Ptak, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Hanna Ptaszkowska, krytyk i historyk sztuki, współzałożycielka Galerii Foksal w Warszawie
Bożena Pysiewicz, historyczka i edukatorka sztuki
Marek Raczkowski, rysownik, laureat nagrody Grand Press i Fundacji Kultury Polskiej
Joanna Rajkowska, artystka
Sławomir Ratajski, artysta, dyrektor generalny Polskiego Komitetu UNESCO
Agnieszka Rayzacher, kuratorka, Fundacja Lokal Sztuki
Katarzyna Redzisz, historyczka sztuki, Fundacja Open Art Projects
Bartek Remisko, kurator, organizator
Maryla Renat, teoretyk muzyki, adiunkt Instytutu Muzyki Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie
Małgorzata Retko, Narodowe Centrum Kultury
Aleksander Rodziewicz, tłumacz, członek Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich
Łukasz Ronduda, kurator, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paulina Rosińska, wykladowca w Szkole Wyższej Psychologii Spolecznej w Warszawie, tlumaczka
Jolanta Rostworowska, muzykolog, b. Przedstawiciel Polski przy UNESCO
Anda Rottenberg, kuratorka, krytyczka sztuki
Andrzej Rottermund, historyk sztuki, muzeolog, profesor nauk humanistycznych, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie
Karolina Rozwód, manager kultury
Tadeusz Różewicz, poeta i dramaturg, laureat Złotego Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis i Europejskiej Nagrody Literackiej
Maria Rubersz, historyczka sztuki, Instytut Adama Mickiewicza
Anna Rudek, Narodowe Centrum Kultury
Janusz Rudnicki, pisarz
Agnieszka Rudzińska, zastępca dyrektora Muzeum Historii Żydów Polskich
Zyta Rudzka, pisarka
Robert Rumas, artysta i kurator
Urszula Ryciak, pisarka
Piotr Rypson, krytyk sztuki
Marzena Sadocha, sekretarz redakcji "Notatnika Teatralnego"
Bożena Samojluk-Ślusarska, wydawnictwo Wytwórnia sc
Hanna Samson, pisarka
Wiesław Saniewski, reżyser filmowy
Wilhelm Sasnal, malarz, rysownik, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art
Karol Sauerland, profesor dr hab., germanista i filozof
Jadwiga Sawicka, artystka
Anna Schiller de Schildenfeld, krytyk teatralny
Barbara Schiller, antykwariusz
Konrad Schiller, historyk sztuki
Ludwik Schiller, aktor
Zbigniew Sejwa, fotografik i kurator
Maria Seweryn, aktorka, dyrektor Och!Teatr
Sławomir Shuty, pisarz
Karol Sienkiewicz, krytyk i historyk sztuki
Ika Sienkiewicz-Nowacka, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Patrycja Sikora, kuratorka, BWA, Wrocław
Agata Siwiak, dyrektor artystyczny Festiwalu Dialogu Czterech Kultur
Jarosław Siwiński, kompozytor
Aleksandra Ska, artystka
Adam Sławiński, prezes Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej
Jan Smaga, artysta, fotograf
Anna Smolak, kuratorka, Bunkier Sztuki, Kraków
Anna Smolar, reżyserka teatralna
Iwona Smolka, pisarka, krytyk, członek Zarządu Polskiego Pen Clubu
Joanna Sosnowska, historyczka sztuki
Monika Sosnowska, artystka
Andrzej Sosnowski, poeta
Jacek Sosnowski, galeria Appendix2
Paweł Sosnowski, galeria Appendix2
Katarzyna Sowula, pisarka
Ewa Springer, prezydent Creative Leadership Experts LLC
Magdalena Sroka, dyrektor Krakowskiego Biura Festiwalowego
Tadeusz Stapowicz, Galeria Sztuki Współczesnej ESTA, Gliwice
Ewelina Starejki, aktorka
Beata Stasińska, wydawca, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Andrzej Stasiuk, pisarz, laureat Nagrody Nike
Grzegorz Stawiak, Instrumentalny Teatr Wspólnoty
Elżbieta Stefańczyk, Przewodnicząca Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich
Sergiusz Sterna-Wachowiak, prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Jan Stęszewski, profesor, muzykolog
Bożenna Stokłosa, krytyk sztuki
Jan Stolarczyk, wydawca
Maciej Stuhr, aktor Nowego Teatru w Warszawie
Jarosław Suchan, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi
Wojciech Suchocki, dyrektor Muzeum Narodowego w Poznaniu, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Michał Suchora, Fundacja Lokal Sztuki
Agnieszka Sural, kuratorka
Marta Syrwid, pisarka
Karolina Szczepanowska, Narodowe Centrum Kultury
Andrzej Szczerski, historyk i krytyk sztuki, kierownik muzealniczych studiów kuratorskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes sekcji polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA)
Agata Szczęśniak, "Krytyka Polityczna", redaktor wicenaczelna
Małgorzata Szczęśniak, scenografka
Kazimiera Szczuka, historyczka i krytyk literacki
Małgorzata Szczurek, wydawca
Adam Szczyszczaj, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Agnieszka Szewczyk, historyczka sztuki i kuratorka, Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Monika Szewczyk, dyrektorka Galerii Arsenał w Białymstoku
Monika Sznajderman, wydawca
Kuba Szreder, kurator projektów artystycznych
Karolina Sztandar-Sztanderska, socjolożka, doktorantka w Instytucie Socjologii Instytutu Warszawskiego
Grzegorz Sztwiertnia, artysta, pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie
Joanna Szwajcowska, Narodowe Centrum Kultury
Dorota Szwarcman, dziennikarka, krytyk muzyczny
Katarzyna Szydłowska, historyk sztuki, kurator
Aneta Szyłak, kuratorka, Instytut Sztuki Wyspa w Gdańsku
Wisława Szymborska, poetka, lauretka Nagrody Nobla
Maria Szyszko, Departament Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Krzysztof Śliwiński, dyplomata, ambasador ad personam
Paweł Śliwowski, reporter
Milada Ślizińska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paweł Śpiewak, socjolog i historyk idei, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Tomasz Śpiewak, dramaturg
Bogna Świątkowska, Fundacja Bęc Zmiana
Marek Świca, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie
Agnieszka Taborska, pisarka
Ewa Małgorzata Tatar, krytyczka i historyczka sztuki, kuratorka, Instytut Historii Sztuki UJ
Anna Tenczyńska, tłumaczka, nauczyciel akademicki (Uniwersytet Warszawski)
Ewa Tenderenda-Ożóg, zastępca redaktora naczelnego Magazynu Literackiego "Książki"
Malgorzata Tkacz-Janik, prezeska Obywatelskiego Forum Kobiet
Olga Tokarczuk, pisarka
Joanna Tomalska, Kustosz Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
Ewa Tomaszewska, poetka
Ewa Toniak, kuratorka
Barbara Toruńczyk, redaktor naczelna "Zeszytów Literackich"
Grażyna Trela, scenarzystka, reżyser
Anna Przedpełska-Trzeciakowska, tłumaczka, wiceprezes Polskiego Pen Clubu
Magdalena Tulli, pisarka, tłumaczka
Andrzej Turowski, profesor, historyk sztuki
Marcin Tyrol, aktor Teatru Dramatycznego
Robert Urbański, kierownik literacki Teatru Modrzejewskiej w Legnicy
Henrietta Varju, galeria Happen Transfer, Warszawa
Adam Walaciński, kompozytor, krytyk muzyczny i pedagog, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Teresa Walas, literaturoznawca, teoretyk, historyk i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Andrzej Warchił, dziennikarz
Krzysztof Warlikowski, reżyser teatralny, dyrektor artystyczny Nowego Teatru w Warszawie
Joanna Warsza, kurator projektów artystycznych
Andrzej Werner, historyk i krytyk literatury i filmu, profesor w Instytucie Badań Literackich PAN oraz warszawskiej Akademii Teatralnej
Monika Weychert Waluszko, kuratorka projektów artytycznych
Ryszard Wieczorek, profesor UAM, Kierownik Katedry Muzykologii UAM
Katarzyna Wielga, pełnomocnik dyrektora ds. artystycznych Narodowego Instytutu Audiowizualnego
Wojciech Wilczyk, artysta
Ewa Witkowska, historyczka sztuki
Wojciech Włodarczyk, historyk sztuki
Marek Włodarski, kierownik Redakcji Literatury Polskiej, Prószyński Media
Piotr Wojciechowski, pisarz, reżyser i krytyk, wieloletni prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Michał Woliński, redaktor magazynu "Piktogram", kurator
Ryszard Woźniak, artysta, pedagog, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego
Hanna Wróblewska, wicedyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie
Magdalena Wróblewska, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Szymon Wróblewski, Dramatopisarz, Dramaturg, Narodowy Stary Teatr w Krakowie
Ludwika Wujec, Rada Programowa Kongresu Kobiet
Barbara Wysocka, aktorka i reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Michał Zadara, reżyser teatralny, laureat Paszportu Polityki 2007
Anna Zadorożna, architekt
Bohdan Zadura, poeta, tłumacz, redaktor naczelny miesięcznika "Twórczość"
Anna Zakrzewska, reżyserka
Włodzimierz Jan Zakrzewski, malarz
Marek K. Zalejski, grafik
Marek Zaleski, krytyk i historyk literatury w Instytucie Badań Literackich PAN i Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW
Sławomir Zamuszko, kompozytor
Mariusz Zaniewski, aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
Krzysztof Zarzecki, aktor Narodowego Starego Teatru im. Helenya Modrzejewskiej w Krakowie
Andrzej Zawada, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, literat
Ryszard Ziarkiewicz, kurator
Monika Zielińska, artystka
Wojciech Ziemilski, reżyser
Maria Zmarz-Koczanowicz, reżyser, prodziekan Wydziału reżyserii PWSFTviT w Łodzi
Wojciech Zrałek-Kossakowski, dramaturg, dyrektor artystyczny Centrum Kultury Nowy Wspaniały Świat (Warszawa)
Artur Żmijewski, artysta, laureat Nagrody Ordway
Krzysztof Żurowski, reżyser
Krzysztof Żwirblis, kurator Galerii Studio w Warszawie
oraz organizacje i stowarzyszenia twórcze:
Aktorzy 7080
Forum Obywatelskie Teatru Współczesnego
Fundacja Bęc Zmiana
Fundacja Nowoczesnej Polski
Indeks 73
Komitet Obywatelski na rzecz Przejrzystości w Polityce Kulturalnej Krakowa
Krytyka Polityczna
Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej
Polskie Towarzystwo Muzyki Współczesnej
Porozumienie Kobiet 8 Marca
Rada Krajowa Zielonych 2004
Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego
Stowarzyszenie Kulturalna Europa, Paryż
Stowarzyszenie Teatralne Transpozycje
Wolny Uniwersytet Warszawy
Zarząd Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA
Związek Kompozytorów Polskich
stan na 17 marca 2010
Pod apelem Obywateli Kultury do Prezesa Rady Ministrów podpisali się:
Magdalena Abakanowicz, rzeźbiarka, odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Adam Adach, artysta malarz
Jan Tomasz Adamus, dyrygent, dyrektor artystyczny i naczelny Capella Cracoviensis
Paweł Althamer, rzeźbiarz i performer, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art i nagrody Kreatora Kultury tygodnika "Polityka"
Agnieszka Arnold, dokumentalistka, reżyser i reporterka telewizyjna
Weronika Bachman, Muzeum – Pałac w Wilanowie
Krzysztof Baculewski, kompozytor
Magdalena Baczewska, pianistka
Małgorzata Baczewska, muzyk, Orquesta Sinfonica de Castilla y Leon
Piotr Balcerowicz, filozof, orientalista, profesor Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej
Jakub Banasiak, krytyk sztuki, redaktor magazynu "Obieg", Stowarzyszenie 40000 Malarzy
Waldemar Baraniewski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Łukasz Barczyk, reżyser filmowy
Anna Bargiel, kuratorka Małego Klubu Bunkra Sztuki
Andrzej Bart, pisarz i scenarzysta
Anna Bartkowicz, tłumaczka
Marcin Bartnikowski, aktor, kierownik artystyczny Teatru Malabar Hotel, Wykładowca Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza / Wydziału sztuki Lalkarskiej w Białymstoku
Joanna Bator, pisarka i publicystka
Jerzy Bauer, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Łodzi
Anna Baumgart, artystka
Piotr Bazylko, kolekcjoner
Krzysztof Bednarski, artysta rzeźbiarz
Sarmen Beglarian, kurator
Zbigniew Benedyktowicz, antropolog kultury, redaktor naczelny kwartalnika "Konteksty"
Filip Berkowicz, pełnomocnik Prezydenta Krakowa ds. Kultury, dyrektor artystyczny Festiwali Misteria Paschalia i Sacrum Profanum
Ola Berłożecka, kuratorka
Marta Białek-Graczyk, animatorka kultury, prezeska Towarzystwa Inicjatyw
Twórczych "ę"
Krzysztof Bilica, muzykolog, redaktor dwutygodnika „Ruch Muzyczny”
Anna Bikont, publicystka, laureatka Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Łukasz Biskupski, Muzeum Sztuki w Łodzi, Stowarzyszenie Inicjatyw Miejskich Topografie
Jacek Bocheński, pisarz, b. prezes Polskiego PEN Clubu, odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Agata Bogacka, artystka
Wojciech Bonowicz, poeta, publicysta, Kraków
Włodzimierz Borodziej, profesor historii, Uniwersytet Warszawski
Magdalena Borowiec
Michał Borowik, kolekcjoner
Kazimierz Brakoniecki, poeta, krytyk literacki, animator kultury, odznaczony Laurem UNESCO za twórczość i upowszechnianie kultury narodowej
Małgorzata Braunek, aktorka
Michał Bristiger, muzykolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Alina Brodzka-Wald, literaturoznawca, profesor Instytutu Badań Literackich PAN
Michał Bron Jr, Uniwersytet Södertörn, Sztokholm
Michael Bryś, Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej we Wrocławiu, Fundacja Bente Kahan
Agnieszka Brzeżanska, artystka
Adam Budak, kurator, dyrektor Kunsthaus Graz
Artur Burszta, dyrektor wydawnictwa Biuro Literackie
Anna R. Burzyńska, krytyk teatralny, redaktor dwumiesięcznika "Didaskalia", asystent w Katedrze Teatru UJ
Max Cegielski, dziennikarz, pisarz, animator kultury
Tadeusz Cegielski, prodziekan Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Marek Cegieła, tłumacz literacki, członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Artur Celiński, "Res Publica Nowa", zastępca wydawcy
Paulina Chapko
Zofia Chechlińska, muzykolog, redaktor wydań Fryderyka Chopina
Regina Chłopicka, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Beata Chmiel, członek Rady Programowej Centrum Sztuki Współczesnej
Bożena Chołuj, profesor, kierowniczka Katedry Polsko-Niemieckich Związków Kulturowych i Literackich oraz Gender Studies Uniwersytetu Viadrina
Łukasz Chotkowski, dramaturg, reżyser, Teatr Polski Bydgoszcz
Sylwia Chutnik, pisarka i działaczka społeczna, laureatka Paszportu "Polityki"
Andrzej Chyra, aktor Nowego Teatru, laureat Nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza
Magdalena Cielecka, aktorka Nowego Teatru w Warszawie, laureatka Herald Angel Award na Festiwalu w Edynburgu
Rafał Ciesielski, muzykolog, Uniwersytet Zielonogórski
Danuta Cirlić-Straszyńska, tłumaczka
Maciej Cisło, poeta, laureat Nagrody im. Barbary Sadowskiej za całokształt twórczości
Aleksandra Cwen, aktorka Teatru im Jana Kochanowskiego w Opolu
Tomasz Cymerman, aktor Wrocławskiego Teatru Współczesnego, członek zarządu Fundacji Centrala71
Tomasz Cyz, muzykolog, redaktor naczelny dwutygodnik.com
Anna Czajka, kulturoznawca
Leszek Czajka, Galeria WizyTUjąca
Przemysław Czapliński, literaturoznawca i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Agnieszka Czarnecka, właścicielka galerii Czarna w Warszawie
Sławomir Stanisław Czarnecki, kompozytor, profesor Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, prezes Fundacji im.Józefa Elsnera
Marcin Czarnik, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Justyna Czechowska, koordynatorka projektów kulturalnych, tłumaczka
Grzegorz Czekański, Redakcja Portalu Księgarskiego
Magdalena Czubińska, historyk i krytyk sztuki, Muzeum Narodowe w Krakowie
Krzysztof Czyżewski, animator kultury, eseista, tłumacz, dyrektor Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach, ambasador Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego
Małgorzata Dawidek-Gryglicka, artystka, historyczka sztuki
Jacek Dehnel, pisarz
Romuald Demidenko, historyk sztuki, kurator
Wiktor Dłuski, tłumacz
Marianna Dobkowska, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Piotr Dobrołęcki, redaktor naczelny Magazynu Literackiego "Książki"
Krzysztof Dorosz, eseista i publicysta
Tadeusz Drewnowski, literaturoznawca, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Janusz Drzewucki, poeta, krytyk literacki, redaktor naczelny Spółdzielni Wydawniczej "Czytelnik"
Marta Dzido, pisarka
Ludwik Erhardt, kompozytor, pisarz
Elżbieta Ficowska, pisarka, działaczka podziemnej opozycji
Stanisław Fijałkowski, malarz i grafik, oznaczony Złotym Medalem Gloria Artis
Izabela Filipiak, pisarka i pracownik naukowy UG
Mirosław Filonik, artysta
Irena Filus, red. naczelna Gazety Paryskiej, odznaczona Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury
Stanisław Fiuk-Cisowski, reżyser
Robert Fizek, historyk sztuki
Jarosław Fliciński, artysta
Darek Foks, poeta i prozaik, redaktor miesięcznika "Twórczość"
Halina Gacka-Krzysztofik, nauczyciel gry na fortepianie
Damian Gajda, krytyk literacki
Dariusz Gawin, historyk, laureat Nagrody im. Andrzeja Kijowskiego, z-ca dyrektora Muzeum Powstania Warszawskiego
Małgorzata Gąsiorowska, publicysta muzyczny
Marcin Giżycki, filmoznawca, historyk sztuki
Dorota Głażewska, "Krytyka Polityczna", dyrektor finansowy
Agnieszka Gołaszewska
Zofia Gołubiew, dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie
Łukasz Gorczyca, Galeria Raster, Warszawa
Aleksander Gowin, historyk sztuki
Rafał Góralski, Galeria Rusz
Joanna Górska, Galeria Rusz
Agnieszka Graff, pisarka, tłumaczka, publicystka
Joanna Grochulska, dramaturg
Nicolas Grospierre, artysta, fotograf
Joanna Grotkowska, dziennikarka Programu 2 Polskiego Radia, Fundacja Polskiej Rady Muzycznej
Irena Grudzińska-Gross, profesor historii literatury i historyk idei, dyrektor Instytutu Nauk Humanistycznych Boston University
Piotr Gruszczyński, krytyk teatralny, dramaturg
Remigiusz Grzela, prozaik, poeta, dramaturg
Aneta Grzeszykowska, artystka
Jacek Gutorow, poeta, tłumacz, krytyk literacki
Danuta Gwizdalanka, muzykolog
Remigiusz Hanaj, muzyk, animator kultury
Julia Hartwig, poetka, odznaczona Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Magda Heydel, tłumaczka, krytyk, wykładowca w Uniwersytecie Jagiellońskim
Inga Iwasiów, krytyk literacki i pisarka, redaktor naczelna dwumiesięcznika "Pogranicza", profesor Uniwersytetu Szczecińskiego
Zofia Jabłonowska-Ratajska, historyk sztuki, publicystka
Maciej Jabłoński, muzykolog, Katedra Muzykologii UAM w Poznaniu
Wojciech Jachimowicz, redaktor naczelny „Merkuriusza Regionalnego”
Monika Jadzińska, konserwator dzieł sztuki, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Rafał Jakubowicz, artysta
Hatif Janabi, poeta, pisarz, tłumacz, pracownik Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego
Waldemar Janaszkiewicz, Przewodniczący Stowarzyszenia Księgarzy Polskich
Krystyna Janda, aktorka, odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski
Maria Janion, historyczka literatury, profesor w Instytucie Badań Literackich, laureatka m.in. Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury
Elżbieta Janicka, artystka wizualna, eseistka
Zuzanna Janin, artystka, prezeska Fundacji Lokal Sztuki
Anna Janko, poetka, pisarka i krytyk literacki
Grzegorz Jankowicz, wiceprezes Fundacji Korporacja Ha!art, redaktor działu kultury "Tygodnika Powszechnego"
Jakub Jankowski, tłumacz z języka portugalskiego i hiszpańskiego
Anita Halina Janowska, muzyk, dr nauk humanistycznych, pisarka
Katarzyna Janowska, redaktor naczelna tygodnika „Przekrój”
Tomasz Janowski, zastępca dyrektora naczelnego TR Warszawa
Paweł Jarodzki, profesor Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu
Izabela Jarosińska, historyk literatury
Elżbieta Jasińska-Jędrosz, muzykolog
Zdzisław Jaskuła, poeta, krytyk literacki i reżyser teatralny
Patrycja Jastrzębska, historyczka i krytyczka sztuki
Jarosław Jaworski, Fundacja Biuro Kultury, Międzynarodowy Festiwal Filmowy Tofifest
Katarzyna Józefowicz, rzeźbiarka, profesor Akademii Sztuk PIęknych w Gdańsku
Eugeniusz Kabatc, pisarz i tłumacz
Jan A.P. Kaczmarek, kompozytor, autor muzyki filmowej, laureat Oscara
Jan Kaczorowski, Narodowe Centrum Kultury
Michał Kaczyński, Galeria Raster, Warszawa
Gabriel Leonard Kamiński, Redakcja Portalu Księgarskiego
Paweł Kamiński, kurator i dziennikarz
Dominik Karski, kompozytor
Marta Keil, kurator programu teatralnego, Instytut Adama Mickiewicza
Marek Kędzierski, pisarz, reżyser, tłumacz
Agnieszka Kilian, tłumaczka
Tomasz Kitliński, filozof
Grzegorz Klaman, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, Instytut Sztuki Wyspa
Jan Klata, dramaturg i reżyser teatralny, laureat Nagrody im. Konrada Swinarskiego i Lauru Konrada
Maja Kleczewska, reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Katarzyna Klimkiewicz, reżyserka, Stowarzyszenie Film 1,2
Piotr Klinger, tłumacz, dramaturg
Ryszard W. Kluszczyński, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Katedry Mediów i Kultury Audiowizualnej
Magdalena Kłos-Podsiadło, wydawnictwo Wytwórnia
Michał Kmiecik, wydawnictwo Qulturap
Leszek Knaflewski, artysta
Eugeniusz Knapik, profesor, kompozytor
Krzysztof Knittel, kompozytor, prezes Polskiej Rady Muzycznej
Krystyna Kofta, pisarka
Michał Komar, pisarz i eseista, profesor Collegium Civitas
Jacek Kondracki, scenarzysta filmowy
Natalia Korczakowska, reżyserka teatralna, scenografka
Jacek Korczakowski, prezes Związku Polskich Autorów i Kompozytorów ZAKR
Jerzy Kornowicz, kompozytor, prezes Związku Kompozytorów Polskich
Piotr Kosiewski, historyk i krytyk sztuki
Dariusz Kosiński, dyrektor programowy Instytutu im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Violetta Kostka, Akademia Muzyczna w Gdańsku
Elżbieta Kościelak, galerzysta, historyk sztuki
Izabela Kowalczyk, historyczka sztuki
Magdalena Kowalska, tłumaczka
Grzegorz Kowalski, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Edyta Kozak, prezes Fundacji Ciało / Umysł
Katarzyna Kozyra, rzeźbiarka, twórczyni instalacji i sztuki wideo
Piotr Krajewski, dyrektor artystyczny Centrum Sztuki+B125 WRO we Wrocławiu
Marika Krajniewska, właścicielka Wydawnictwa Papierowy Motyl, pisarka
Zygmunt Krauze, kompozytor
Marek Krawczyk, prezes zarządu Towarzystwa Opieki nad Archiwum Instytutu Literackiego w Paryżu
Wojciech Krukowski, Dyrektor Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Krystyna Krynicka, wydawca, Kraków
Ryszard Krynicki, poeta, tłumacz i wydawca
Ireneusz Krzemiński, socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Józef Krzysztofik, inżynier, inżynier mechanik
Monika Krzysztofik, muzyk orkiestrowy
Olga Krzyżanowska, lekarz, b. wicemarszałek Sejmu RP
Łukasz Kubala, filmoznawca, medioznawca
Wojciech Kuczok, pisarz
Dorota Kudelska, adiunkt, Katedra Historii Sztuki Nowoczesnej KUL
Zofia Kulik, artystka
Piotr Kurka, artysta, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu
Roman Kurkiewicz, dziennikarz
Dominik Kuryłek, historyk sztuki, kurator
Iwona Kurz, Instytut Kultury Polskiej UW
Katarzyna Kuszyńska, dziennikarka
Borys Lankosz, reżyser
Aleksander Lasoń, kompozytor, profesor Akademii Muzycznej w Katowicach
Andrzej Leder, filozof kultury i psychoterapeuta
Elżbieta Lempp, fotografik
Julia Leopold, kuratorka, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
Paweł Leszkowicz, historyk sztuki, kurator
Marta Leśniakowska, prof., historyczka sztuki, wykładowca akademicki, pracownik naukowy Instytutu Sztuki PAN
Joanna Leśnierowska, Art Stations Foundation, Poznań
Zbigniew Libera, artysta
Marta Lipczyńska-Gil, właścicielka wydawnictwa Hokus-Pokus, redaktor naczelna kwartalnika "Ryms"
Ewa Lipska, poetka, wiceprezes Polskiego PEN Clubu
Jarosław Lipszyc, prezes Fundacji Nowoczesna Polska
Sława Lisiecka, tłumaczka
Natalia Lorenc, fotograf
Krystian Lupa, reżyser i pedagog, laureat Europejskiej Nagrody Teatralnej
Magdalena Łazarkiewicz, reżyserka filmowa
Marcel Łoziński, reżyser filmowy i dokumentalista, laureat nagrody FIPRESCI
Mikołaj Łoziński, pisarz
Agata Urszula Łyżnik, studentka kulturoznawstwa SWPS
Agnieszka Maciejowska, tłumaczka
Barbara Madajczyk-Krasowska, dziennikarka, publicystka
Paweł Madej, fotografik
Sławomir Magala, profesor Erasmus University w Rotterdamie
Jacek Maj, historyk sztuki, dyrektor Collegium Artium
Magdalena Majewska, art worker
Tomasz Makowski, dyrektor Biblioteki Narodowej, przewodniczący Krajowej Rady Bibliotecznej
Kamil Malinowski, niezależny kurator
Wojciech Marczewski, reżyser i scenarzysta, Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy
Janusz Marek, kurator teatru i tańca, Fundacja Sztuka i Współczesność, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa
Małgorzata Małaszko-Stasiewicz, p.o. Dyrektora Programu 2 PR
Janusz Margański, pisarz, tłumacz
Krzysztof Materna, reżyser
Magdalena Materna, Fundacja Open Art Projects
Piotr Matywiecki, poeta i eseista, laureat Nagroy Literackiej miasta Gdynia
Adam Mazur, redaktor naczelny magazynu "Obieg"
Agnieszka Mazur, Narodowe Centrum Kultury
Katarzyna Mazurkiewicz, zastępca dyrektora ds. rozwoju Kultury Narodowego Centrum Kultury
Michał Merczyński, dyrektor Narodowego Instytutu Audiowizualnego NInA i Malta Festival Poznań
Krzysztof Meyer, kompozytor, pedagog, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Akademii Muzycznej w Krakowie
Jacek Michalak, Atlas Sztuki, Łódź
Bogumił Mika, doktor, Uniwersytet Sląski w Katowicach
Justyna Miklasiewicz, malarka
Joanna Mikulska, animatorka kultury, teatrolożka
Jarosław Minkowicz, reżyser
Małgorzata Mleczko, Fundacja No Local
Elżbieta Moczarka, Narodowe Centrum Kultury
Jarosław Modzelewski, malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Anna Molska, artystka
Grażyna Molska, scenograf i producent filmowy
Dorota Monkiewicz, krytyk sztuki i kuratorka,
Agnieszka Morawińska, dyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki
Anna Mrozewicz, nauczyciel akademicki, UAM Poznań
Krzysztof Myszkowski, pisarz, redaktor naczelny "Kwartalnika Artystycznego"
Konrad Myślik, publicysta, członek Wydziału Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa
Joanna Mytkowska, dyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
Luiza Nader, historyczka sztuki, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Anna Nasiłowska, pisarka, krytyk literacki, badaczka literatury
Aldona Nawrocka, kompozytorka, pianistka i pedagog, Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
Leonard Neuger, historyk literatury i tłumacz, profesor j i dyrektor Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Sztokholmskiego
Małgorzata Niedzielko, artystka
Maciej Nowak, dyrektor Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie, odznaczony Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis
Stanisław Obirek, nauczyciel akademicki
Karolina Ochab, dyrektor Nowego Teatru w Warszawie
Jan Ołdakowski, dyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego
Anna Onichimowska, pisarka
Ludmiła Orłowska, nauczyciel w Liceum Plastyczne w Bydgoszczy
Witold Orski, fotograf, dokumentalista
Andrzej Ossowski, pracownik kultury/oświaty, Lubin
Edward Pałłasz, kompozytor, b. prezes Stowarzyszenia Autorów ZAiKS
Maria Parczewska, kurator Laboratorium Edukacji Twórczej Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski
Joanna Pawlik, artystka
Katarzyna Pelczarska, Redakcja "Portalu Księgarskiego"
Krzysztof Penderecki, kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny, odznaczony Orderem Orła Białego
Zbigniew Penherski, kompozytor
Oiko Petersen, fotograf
Anna Pęcherzewska-Hadrych, kompozytorka
Tomasz Piątek, pisarz, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Jerzy Pilch, pisarz, felietonista, dramaturg i scenarzysta, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich i Nagrody NIKE
Piotr Piotrowski, historyk sztuki, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie
Barbara Piwowarska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Tomasz Płuciennik, redaktor TVP Kultura
Marek Podhajski, muzykolog i kompozytor,profesor Akademii Muzycznej w Gdańsku
Rafał Podraza, dziennikarz, poeta, autor tekstów piosenek
Adam Pogorzelski, prezes zarządu Fundacji Miasto
Jan Polkowski, poeta, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
Adam Pomorski, tłumacz, prezes Polskiego PEN Clubu
Jacek Poniedziałek, aktor Teatru Nowego w Warszawie
Maria Anna Potocka, krytyk i kuratorka sztuki, dyrektorka Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie
Barbara Przybyszewska-Jarmińska, Instytut Sztuki PAN
Andrzej Przywara, historyk sztuki, kurator, prezes Fundacji Galerii Foksal
Anna Ptak, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Hanna Ptaszkowska, krytyk i historyk sztuki, współzałożycielka Galerii Foksal w Warszawie
Bożena Pysiewicz, historyczka i edukatorka sztuki
Marek Raczkowski, rysownik, laureat nagrody Grand Press i Fundacji Kultury Polskiej
Joanna Rajkowska, artystka
Sławomir Ratajski, artysta, dyrektor generalny Polskiego Komitetu UNESCO
Agnieszka Rayzacher, kuratorka, Fundacja Lokal Sztuki
Katarzyna Redzisz, historyczka sztuki, Fundacja Open Art Projects
Bartek Remisko, kurator, organizator
Maryla Renat, teoretyk muzyki, adiunkt Instytutu Muzyki Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie
Małgorzata Retko, Narodowe Centrum Kultury
Aleksander Rodziewicz, tłumacz, członek Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich
Łukasz Ronduda, kurator, Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paulina Rosińska, wykladowca w Szkole Wyższej Psychologii Spolecznej w Warszawie, tlumaczka
Jolanta Rostworowska, muzykolog, b. Przedstawiciel Polski przy UNESCO
Anda Rottenberg, kuratorka, krytyczka sztuki
Andrzej Rottermund, historyk sztuki, muzeolog, profesor nauk humanistycznych, dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie
Karolina Rozwód, manager kultury
Tadeusz Różewicz, poeta i dramaturg, laureat Złotego Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis i Europejskiej Nagrody Literackiej
Maria Rubersz, historyczka sztuki, Instytut Adama Mickiewicza
Anna Rudek, Narodowe Centrum Kultury
Janusz Rudnicki, pisarz
Agnieszka Rudzińska, zastępca dyrektora Muzeum Historii Żydów Polskich
Zyta Rudzka, pisarka
Robert Rumas, artysta i kurator
Urszula Ryciak, pisarka
Piotr Rypson, krytyk sztuki
Marzena Sadocha, sekretarz redakcji "Notatnika Teatralnego"
Bożena Samojluk-Ślusarska, wydawnictwo Wytwórnia sc
Hanna Samson, pisarka
Wiesław Saniewski, reżyser filmowy
Wilhelm Sasnal, malarz, rysownik, laureat europejskie nagrody artystycznej Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art
Karol Sauerland, profesor dr hab., germanista i filozof
Jadwiga Sawicka, artystka
Anna Schiller de Schildenfeld, krytyk teatralny
Barbara Schiller, antykwariusz
Konrad Schiller, historyk sztuki
Ludwik Schiller, aktor
Zbigniew Sejwa, fotografik i kurator
Maria Seweryn, aktorka, dyrektor Och!Teatr
Sławomir Shuty, pisarz
Karol Sienkiewicz, krytyk i historyk sztuki
Ika Sienkiewicz-Nowacka, kuratorka, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie
Patrycja Sikora, kuratorka, BWA, Wrocław
Agata Siwiak, dyrektor artystyczny Festiwalu Dialogu Czterech Kultur
Jarosław Siwiński, kompozytor
Aleksandra Ska, artystka
Adam Sławiński, prezes Polskiego Towarzystwa Muzyki Współczesnej
Jan Smaga, artysta, fotograf
Anna Smolak, kuratorka, Bunkier Sztuki, Kraków
Anna Smolar, reżyserka teatralna
Iwona Smolka, pisarka, krytyk, członek Zarządu Polskiego Pen Clubu
Joanna Sosnowska, historyczka sztuki
Monika Sosnowska, artystka
Andrzej Sosnowski, poeta
Jacek Sosnowski, galeria Appendix2
Paweł Sosnowski, galeria Appendix2
Katarzyna Sowula, pisarka
Ewa Springer, prezydent Creative Leadership Experts LLC
Magdalena Sroka, dyrektor Krakowskiego Biura Festiwalowego
Tadeusz Stapowicz, Galeria Sztuki Współczesnej ESTA, Gliwice
Ewelina Starejki, aktorka
Beata Stasińska, wydawca, Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Andrzej Stasiuk, pisarz, laureat Nagrody Nike
Grzegorz Stawiak, Instrumentalny Teatr Wspólnoty
Elżbieta Stefańczyk, Przewodnicząca Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich
Sergiusz Sterna-Wachowiak, prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Jan Stęszewski, profesor, muzykolog
Bożenna Stokłosa, krytyk sztuki
Jan Stolarczyk, wydawca
Maciej Stuhr, aktor Nowego Teatru w Warszawie
Jarosław Suchan, dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi
Wojciech Suchocki, dyrektor Muzeum Narodowego w Poznaniu, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza
Michał Suchora, Fundacja Lokal Sztuki
Agnieszka Sural, kuratorka
Marta Syrwid, pisarka
Karolina Szczepanowska, Narodowe Centrum Kultury
Andrzej Szczerski, historyk i krytyk sztuki, kierownik muzealniczych studiów kuratorskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes sekcji polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki (AICA)
Agata Szczęśniak, "Krytyka Polityczna", redaktor wicenaczelna
Małgorzata Szczęśniak, scenografka
Kazimiera Szczuka, historyczka i krytyk literacki
Małgorzata Szczurek, wydawca
Adam Szczyszczaj, aktor Teatru Polskiego we Wrocławiu
Agnieszka Szewczyk, historyczka sztuki i kuratorka, Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Monika Szewczyk, dyrektorka Galerii Arsenał w Białymstoku
Monika Sznajderman, wydawca
Kuba Szreder, kurator projektów artystycznych
Karolina Sztandar-Sztanderska, socjolożka, doktorantka w Instytucie Socjologii Instytutu Warszawskiego
Grzegorz Sztwiertnia, artysta, pedagog Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie
Joanna Szwajcowska, Narodowe Centrum Kultury
Dorota Szwarcman, dziennikarka, krytyk muzyczny
Katarzyna Szydłowska, historyk sztuki, kurator
Aneta Szyłak, kuratorka, Instytut Sztuki Wyspa w Gdańsku
Wisława Szymborska, poetka, lauretka Nagrody Nobla
Maria Szyszko, Departament Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
Krzysztof Śliwiński, dyplomata, ambasador ad personam
Paweł Śliwowski, reporter
Milada Ślizińska, kuratorka Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie
Paweł Śpiewak, socjolog i historyk idei, profesor Uniwersytetu Warszawskiego
Tomasz Śpiewak, dramaturg
Bogna Świątkowska, Fundacja Bęc Zmiana
Marek Świca, zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie
Agnieszka Taborska, pisarka
Ewa Małgorzata Tatar, krytyczka i historyczka sztuki, kuratorka, Instytut Historii Sztuki UJ
Anna Tenczyńska, tłumaczka, nauczyciel akademicki (Uniwersytet Warszawski)
Ewa Tenderenda-Ożóg, zastępca redaktora naczelnego Magazynu Literackiego "Książki"
Malgorzata Tkacz-Janik, prezeska Obywatelskiego Forum Kobiet
Olga Tokarczuk, pisarka
Joanna Tomalska, Kustosz Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
Ewa Tomaszewska, poetka
Ewa Toniak, kuratorka
Barbara Toruńczyk, redaktor naczelna "Zeszytów Literackich"
Grażyna Trela, scenarzystka, reżyser
Anna Przedpełska-Trzeciakowska, tłumaczka, wiceprezes Polskiego Pen Clubu
Magdalena Tulli, pisarka, tłumaczka
Andrzej Turowski, profesor, historyk sztuki
Marcin Tyrol, aktor Teatru Dramatycznego
Robert Urbański, kierownik literacki Teatru Modrzejewskiej w Legnicy
Henrietta Varju, galeria Happen Transfer, Warszawa
Adam Walaciński, kompozytor, krytyk muzyczny i pedagog, profesor Akademii Muzycznej w Krakowie
Teresa Walas, literaturoznawca, teoretyk, historyk i krytyk literacki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego
Andrzej Warchił, dziennikarz
Krzysztof Warlikowski, reżyser teatralny, dyrektor artystyczny Nowego Teatru w Warszawie
Joanna Warsza, kurator projektów artystycznych
Andrzej Werner, historyk i krytyk literatury i filmu, profesor w Instytucie Badań Literackich PAN oraz warszawskiej Akademii Teatralnej
Monika Weychert Waluszko, kuratorka projektów artytycznych
Ryszard Wieczorek, profesor UAM, Kierownik Katedry Muzykologii UAM
Katarzyna Wielga, pełnomocnik dyrektora ds. artystycznych Narodowego Instytutu Audiowizualnego
Wojciech Wilczyk, artysta
Ewa Witkowska, historyczka sztuki
Wojciech Włodarczyk, historyk sztuki
Marek Włodarski, kierownik Redakcji Literatury Polskiej, Prószyński Media
Piotr Wojciechowski, pisarz, reżyser i krytyk, wieloletni prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich
Michał Woliński, redaktor magazynu "Piktogram", kurator
Ryszard Woźniak, artysta, pedagog, prof. Uniwersytetu Zielonogórskiego
Hanna Wróblewska, wicedyrektor Zachęty Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie
Magdalena Wróblewska, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski
Szymon Wróblewski, Dramatopisarz, Dramaturg, Narodowy Stary Teatr w Krakowie
Ludwika Wujec, Rada Programowa Kongresu Kobiet
Barbara Wysocka, aktorka i reżyserka, laureatka Paszportu "Polityki"
Michał Zadara, reżyser teatralny, laureat Paszportu Polityki 2007
Anna Zadorożna, architekt
Bohdan Zadura, poeta, tłumacz, redaktor naczelny miesięcznika "Twórczość"
Anna Zakrzewska, reżyserka
Włodzimierz Jan Zakrzewski, malarz
Marek K. Zalejski, grafik
Marek Zaleski, krytyk i historyk literatury w Instytucie Badań Literackich PAN i Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW
Sławomir Zamuszko, kompozytor
Mariusz Zaniewski, aktor teatralny, telewizyjny i filmowy
Krzysztof Zarzecki, aktor Narodowego Starego Teatru im. Helenya Modrzejewskiej w Krakowie
Andrzej Zawada, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, literat
Ryszard Ziarkiewicz, kurator
Monika Zielińska, artystka
Wojciech Ziemilski, reżyser
Maria Zmarz-Koczanowicz, reżyser, prodziekan Wydziału reżyserii PWSFTviT w Łodzi
Wojciech Zrałek-Kossakowski, dramaturg, dyrektor artystyczny Centrum Kultury Nowy Wspaniały Świat (Warszawa)
Artur Żmijewski, artysta, laureat Nagrody Ordway
Krzysztof Żurowski, reżyser
Krzysztof Żwirblis, kurator Galerii Studio w Warszawie
oraz organizacje i stowarzyszenia twórcze:
Aktorzy 7080
Forum Obywatelskie Teatru Współczesnego
Fundacja Bęc Zmiana
Fundacja Nowoczesnej Polski
Indeks 73
Komitet Obywatelski na rzecz Przejrzystości w Polityce Kulturalnej Krakowa
Krytyka Polityczna
Obywatelskie Forum Dostępu do Książki
Obywatelskie Forum Sztuki Współczesnej
Polskie Towarzystwo Muzyki Współczesnej
Porozumienie Kobiet 8 Marca
Rada Krajowa Zielonych 2004
Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego
Stowarzyszenie Kulturalna Europa, Paryż
Stowarzyszenie Teatralne Transpozycje
Wolny Uniwersytet Warszawy
Zarząd Sekcji Polskiej Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA
Związek Kompozytorów Polskich
stan na 17 marca 2010
Subskrybuj:
Posty (Atom)